درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/10/13 بسم
الله الرحمن الرحیم
در مساله سوم از
مسائل مربوط به اقسام الحج به فرع دوم رسیدیم و ان
اینکه آفاقی که خارج از مکه است اگر مکی شود چقدر
باید در مکه بماند تا وظیفه حج وی متبدل شود و حکم
مکی پیدا کند . وظیفه آفاقی حج تمتع و وظیفه مکی
ححج افراد و قران می باشد . گفتیم عمدتا 3 قول
را شاهد هستیم . قولی 2 سال و قولی 3 سال و گروهی
هم به 1 سال میل پیدا کردند . علت اختلاف اقوال را
باید در اختلاف روایات باب جستجو کرد . روایات باب
8 و 9 از ابواب اقسام الحج در ج 8 وسائل . 3 طائفه
از 5 طائفه را خواندیم .
طائفه چهارم : سته اشهر را می گوید .
حدیث 3 باب 8 از ابواب اقسام الحج : 14752
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ
يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أَبِي
عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ عَنْ
أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الْمُجَاوِرِ
بِمَكَّةَ يَخْرُجُ إِلَى أَهْلِهِ ثُمَّ يَرْجِعُ
إِلَى مَكَّةَ بِأَيِّ شَيْءٍ يَدْخُلُ ( آیا حج
تمتع نیت می کند یا حج افراد و قران ؟ ) فَقَالَ
إِنْ كَانَ مُقَامُهُ بِمَكَّةَ أَكْثَرَ مِنْ
سِتَّةِ أَشْهُرٍ( اتمام 6 ماه و ورددر 7 ماه )
فَلَا يَتَمَتَّعْ وَ إِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ
سِتَّةِ أَشْهُرٍ فَلَهُ أَنْ يَتَمَتَّع .
تنها حدیثی است که می گوید 6 ماه بررسی سندی روایت :
مشکل سندی دارد به خاطر حَفْصِ بْنِ
الْبَخْتَرِيِّ . مرحوم نجاشی وی را توثیق
کرده . تنها نجاشی وی را توثیق کرده است . منتها
اشاره دارد که بین آل اعین – ظاهرا اشاره ای است
به زراره اعین و برادران و بستگانش - و ایشان
اختلافی بوده است و وی را متهم می کردنى که او
شطرنج باز بوده است آن زمان که شطرنج قمار بوده
است . و به همین خاطر مرحوم
خویی در معجم رجال الحدیث می گوید : جماعه منهم
المحقق وی را تضعیف کرده اند . و لو صاحب
جواهر روایات وی را به صحیحه تعبیر می کند اما
خیلی هم وضع وی روشن نیست . نتیجه : آیا میشود با
یک روایت و با این مشکل سندی فتوی داد ؟ بررسی دلالی : کسی که
مجاور باشد و رجع الی اهله – ممکن است این خصوصیت
داشته باشد - بهر حال این روایت شرایط خاصی را
بیان می کند و مطلق نیست . طائفه پنجم : خمسه اشهر
حدیث 5 باب 8 از ابواب اقسام الحج : 14754
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنِ
الْحُسَيْنِ بْنِ عُثْمَانَ وَ غَيْرِهِ عَمَّنْ
ذَكَرَهُ ( مرسله) عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ مَنْ أَقَامَ بِمَكَّةَ خَمْسَةَ أَشْهُرٍ
فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَتَمَتَّع . مرحوم صاحب
جواهر در ج ص 90 میفرماید در در برخی نسخ به جای
خمسه اشهر سته اشهر دارد . پس هم سند ضعیف استو هم
اخلاتف نسخ است . خلاصه این که در طائفه دوم و
سوم روایات صحیحه است که جمعا 5 روایات می شوند .
و اما روایات سته اشهر را توجیهاتی هم وجود
دارد : 1- تقیه شده است .
توجه کنید البته عامه فول سته اشهر
ندارند بلکه معیار حاضری المسجد الحرام می باشد .
و چون ممکن است حاضر به 6 ماه هم گفته شود و صدق
کند لذا گفته اند عامه معتقدند به 6 ماه و روایت
را حمل کرده اند به تقیه .
فیه نظر : این حمل ضعیفی است و حاضری
المسجد الحرام را حتما به 6 ماه تفسیر نمی کنند و
علی هذا حمل بر تقیه توجیه غیر قابل قبول است .
2- کسیکه که قصد توطن دارد
نه مجاورت . اگر در حدیث هم مجاوره بوده
بگوییم مجاور به قصد توطن بوده . در باب توطن هم
برخی قائل به 6 ماه هستند در باب صلاه مسافر ولو
درست نیست . فیه نظر : این حمل هم حمل ضعیفی
است و شاهد ودلیلی ندارد در ضمن ما در باب توطن
سته اشهر را شرط نمی دانیم . 3- برای ذووطنین است . توجیه ای است که شاهدی ندارد .در جمع دلالی
احتیاج به شاهد عرفی داریم . نتیجه : نه کسی به
مضمون این روایت فتوی داده و نه سند صحیحی دارد .
قول 3 سال : مدرکی ندارد . مرحوم صاحب جواهر می گوید :
لا دلیل علیه . در روایت 2 باب 9 عبارت این
بود : واذا جاوز سنتین یعنی از 2 سال بشود 3 سال .
روایت صحیحه عمر بن یزید شاهد این قول می شود .
فیه نظر : این هم
خلاف ظاهر است . جاوز یعنی از 2 سال یک روز گذشته
1 ماه گذشته . توجیه ضعیفی است . نتیجه : قول 3 سال ولو
قائل دارد از قدما ولی مدرک اساسی ندارد . باقی
می ماند 2 روایت صحیحه در قول 2 سال و 5 روایت در
قول 1 سال . br>ببرخی جمع عرفی کردند . یجمع
بینهما التخییر بینهما (تمتع و افراد ) فی السنه و
التعیین ( افراد ) فی الستین . فیه نظر : لا شاهد علیه
قرینه ای نداریم . خلاف کتاب الله هم است . زیرا
قرآن می فرماید حاضر افراد و قران بجا آورد و
آفاقی تمتع . قرآن تخییر نمی فرماید . تعارض باقی
است . زیرا در هر 2 طائفه روایات صحیحه داریم .
بنابراین برویم سراغ مرجحات . مرجح روایت
سنتین : شهرت فتوایی .br>مرجح روایت سنه : موافق
کتاب الله است . زیرا حاضری المسجد الحرام به یک
سال قطعه صدق می کند . ااضف الی ذلک قول یک سال
شهرت روایی دارد . نتیجه :
بعید نمی دانیم که قول یک سال را ترجیح بدهیم کما
اینکه در باب صلاه مسافر کسیکه که یک سال در جایی
مقیم شود نمی گوییم وطن اش قلمداد می شود بلکه
مقیم است . سوال :
چرا مشهور روایات 2 سال را اهمیت داده اند ؟ جواب : 1- عمومات تمتع
هرچند یک سال باشد تمتع بجا بیاورید . قدر متیقن
از خروج روایات تمتع 2 سال می باشدو استثناء شده
است 2- استصحا ب :
یک سال بمانداز تمتع خارج نمی شود . 2 سال بماند
خارج می شود از تمتع . برخی اصولیین استصحاب را
مرجح می دانند . نتیجه :
بعید نمی دانیم که قول یک سال مقدم شود و فتوی
دهیم کسیکه یک سال بماند حاضری المسجد الحرام است
و می تواند افراد و قران بجا بیاورد .
