درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/10/14 بسم
الله الرحمن الرحیم
حث در مسائل اقسام حج
می باشد . اشکال :
برخی آقایان اشکال کردند طبق مبانی شما ترجیح با
روایت دسته سومی می باشد زیرا عند التعارض اولین
مرجح شهرت فتوایی می باشد و شهرت روی 2 سال است .
موافقت کتاب الله دومین مرجح است . جواب : حق است اما گاهی
مرجح دوم همراه قراینی است که ناگزیر ارجح می شود
. زیرا قول2 سال(مشهور)که مخالف کتاب الله است و
موید به شهرت روایی احتمال داده می شود مشهور به
وسیله استصحاب و اطلاق الحج هو التمتع اتخاذ مبنا
کرده اند . زیرا 2 سال قدر متیقن است خروج آن از
تمتع و یک سال کافی نیست . بنابرین بعید نیست
قول یک سال . اگر اصرار کنید لاقل احتیاط میکنیم
جمع بین تمتع و افراد را . وسابقا مفصل طریقه
احتیاط و جمع را بیان کردیم . بقی هنا امور: الامر الاول : امام
تبعا لعروه شرط قرار دادند : بشرط أن تكون الإقامة
بقصد المجاورة، و أما لو كان بقصد التوطن فينقلب
بعد قصده من الأول. دلیل : توطن احتیاج به 2
سال ندارد روایات هم تعبیر به مجاورت دارد . حال
آیا به تعبیر امام من اول الامر ؟ بسیار بعید است
از روز اول صدق وطن کند بلکه لایخلو عن التامل .
در باب صلاه هم گفته ایم احتیاط کند جمع بین قصر و
اتمام را برای مدتی تا صدق عرفی وطن داشته باشد.
الامر الثانی : حج
که منقلب شد آیا استطاعت هم منقلب می شود ؟ عبارت امام : و في صورة
الانقلاب يلحقه حكم المكي بالنسبة إلى الاستطاعة
أيضا، فتكفي في وجوبه استطاعته منها، و لا يشترط
فيه حصولها من بلده . سابق استطاعت از
بلد ومدینه بوده ودر آن قربانی هم لازم بود حال که
مکی شد آیا استطاعت وی هم مکی خواهد شد ؟ جواب
: واضح است که استطاعت امری تعبدی نیست بله عرفی
می باشد . از قبیل شرایط تکلیف اما برخی سعی کرده
اند آن را تعبدی محض بدانند . در این فرض دیگر
قربانی لازم نیست زیرا وظیفه وی حج افراد می باشد
هزینه رفت وبرگشت ندارد و ساکن مکه می باشد . الامر الثالث : کسی علی
راس الحدباشد تکلیف چیست؟ آیا داخل در انقلاب حکم
است یا بقاء حکم ؟ روایت جاور دارد و در نسخه
دیگر جاوز . اگر جاوز بخوانیم ظاهر این است که
داخل در سال بعد یعنی اتمام 2 سال و ورود در سومین
سال . اگر جاور بخوانیم حکم به محض اتمام 2 سال
منقلب می شود . مهم این است چنین فروضی بسیار نادر
می باشد که دقیقا 2 سال تمام حتی روز و ساعت آن هم
موقع احرام . علی ای حال اگر چنین مصداقی پیدا شود
حکم تبدل است به مقتضای اصل ( حاضری المسجد الحرام
) و ظاهر روایات سنه او سنتان . سوال : مساله دیگر
اینکه اگر استطاعت حاصل شد مثلا 6 ماه گذشت مستطیع
شد ماه هفتم هم ایام حج می باشد و حج تمتع وظیفه
وی می باشد هرچند مده کامل نشده باشد . حال اگر
عصیان کرد و بجا نیاورد . سوال این است بعدا حج
تمتع بجا بیاورد یا افراد ؟ جواب : ما در سابق
گفتیم مستطیع شده باشد یا نشده باشد، معصیت کرده
یا نکرده ، مدخلیتی ندارد . بلکه ملاک حاضری
المسجد الحرام یا آفاقی بودن است . مثل اینکه شخص
در سفر باشد حال نخواند ورسید به وطن اتمام وظیفه
وی است . تابع آخرین لحظه وجوب است . موضوع متبدل
می شود . موضوع که عوض شد حکم هم عوض می شود . فرع چهارم : مکی که
وظیفه وی افراد است آفاقی شد به قصد توطن بلکه به
قصد مجاورت . آیا مجاورت در آفاق مانند مجاورت در
مکه می باشد ؟ امام با صراحت می فرماید : خیر
امام دلیل اقامه نکرده اند . عروه متعرض شده و
دلیل را هم ذکر می کند : لعدم الدلیل و بطلان
القیاس . به مقتضای آنچه گفتیم عکس مساله هم
مانند اصل مساله می باشد . اگر 1 سال ،2 سال در
آفاق مجاور باشد آیا این شخص عرفا حاضری المسجد
الحرام است؟ روایات یک امر عرفی را بیان می کند .
و اما استصحاب : می گویند سابقا وظیفه وی
افراد بوده پس در این فرض هم حکم سابق را استصحاب
می کنیم . فیه نظر :
تبدل موضوع رخ داده و از طرفی ما در شبهات
حکمیه استصحاب را جاری نمی دانیم . در شبهات حکمیه
موضوع معلوم است . 2 سال در آفاق بماند . مکی بوده
. قصد مجاورت دارد همه معلوم است . اما حکم الله
را شک داریم که آیا تبدل حاصل می شود ؟ نتیجه : بناءا علی ذلک
هم دراصل مساله می گوییم و هم در عکس مساله .
