درس خارج فقه آیت
الله مکارم
88/10/29 بسم
الله الرحمن الرحیم
سراغ مساله اول از مسائل حج تمتع می رویم . امام
تبعا للعروه 5 شرط برای آن ذکر کرد ه اند . عبارت امام : يشترط في حج
التمتع أمور: أحدها- النية، أي قصد الإتيان
بهذا النوع من الحج حين الشروع في إحرام العمرة،
فلو لم ينوه أو نوى غيره أو تردد في نيته بينه و
بين غيره لم يصح .
1- قاعده کلی : نیت در همه عبادات لازم است
. برای اثبات آن نیازی نیست در احادیث جستجو کنیم
. به حکم عقل نیت لازم است . اعمال انسان 2
رقم است : برخی افعال است که یک صورت بیشتر ندارد
. مثل شرب الماء و لباس شستن و اکل غذا و.... . و
برخی افعال نیز که ظاهر خارجی یک شکل است اما
چندین عنوان بر ان بار می شود مانند تحویل پول به
دیگری . گاهی قرض گاهی هبه گاهی زکات گاهی کفاره
و.... . آیا تفاوت اینها جز با نیت امکان پذیر
است؟ دیگر نیازی به حستجو در احادیث نیست .
الاعمال التی تکون لها صوره الواحده ولکن یکون لها
عناوین مختلفه لایکون الاختلاف الا بالقصد . به
عناوین قصدیه مشهور شده اند در عبادات مانند
حج انواعی دارد . یک فعل است اما عناوین و احکام
مختلفی دارد . تفاوت تنها با قصد امکان پذیر است .
شارع مقدس حکم عقل را امضاء کرده است . در عرف
عقلا ء موجود می باشد . 2-
نیت امر بسیط و ساده ای است اما برخی از
فتوا ها باعث وسواس و مشکلاتی شده است . حرکت
ارادی برای کاری خود شروع نیت است . به عنوان مثال
همین که بلند می شوید در ماه مبارک رمضان و سحری
بخورید همین نیت روزه است . آیا در غیر ماه مبارک
بلند می شدید در دل شب برای غذا خوردن ؟ نیت همین
است دیگر. اما برخی عبارت های دارند که باعث
سردرگمی شده است : هل یجب الاخطار بالبال او یجب
تلفظ به او امر کامل فی النفس ؟ اصل نیت در
عبادات لا نحتاج بدلیل . منتها از روایات دلیل
خواهیم آورد . من مراد بالنیه هنا ؟ 1- امام : نیت الحج
تمتع بتمامه .ظاهر اصحاب نیز این نظر را دارند .
2- نیت الاحرام 3- المراد بها نیت
الخروج الی المکه ؟ عبارت مستمسک ج 11 ص 189 :
قال في المسالك: «قد تكرر ذكر
النية هنا في كلامهم. و ظاهرهم أن المراد بها نية
الحج بجملته. و في وجوبها كذلك (بجملته)
نظر». و وجه النظر: ما أشار
إليه في المدارك، من أن مقتضاه أنه يجب الجمع بين
هذه النية ( نیه کل )
و بين نية كل فعل من أفعال الحج على حدة. و هو غير
واضح، و الأخبار خالية عن ذلك كله .
عبارت صاحب ریاض ج 6 ص 105 :
و شروطه أي التمتع أربعة: النية بلا خلاف و لا
إشكال إن أُريد به الخلوص و القربة كما في كل
عبادة. أو نية كل من العمرة و الحج و كل من
أفعالهما المتفرقة من الإحرام و الطواف و السعي و
نحوها، كما يأتي تفصيلها في مواضعها إن شاء اللَّه
تعالى، كما قيل أو نية الإحرام خاصة . حق در مساله : همان
است که امام فرمودند . ظاهر کلام اصحاب هم چنین می
باشد . که باید کل حج را یکجا نیت کن . چرا ؟ ولو
افعال حج تمتع جدا هستند اما همه اعضای یک واجب
شرعی هستند و حج تمتع بتمام اجزائها امر واحد .
مانند رکوع و سجود که نیت مستقلی می خواهد اما
باید نیت تماز را در ابتدا قصد کرد . اشکال صاحب مدارک و
مسالک : که می گویند بابد 2 نیت کنند . چه اشکالی
دارد ؟ البته هم باید 2 نیت کنند . نیت کل و نیت
جزء . بنابراین عیب نیست. اشکالی نیست . بلکه لازم
است برای اینکه عناوین قصدیه است . نیت کل در
درون ذهن است و جزء هم یی از آن نیت است .
br>در نیت اخطار بالبال هم لازم نیست . و اینکه می
گویند : الأخبار خالية عنه . احتیاجی نبود که ذکر
کنند . به زبان واجب نیست : احرام می بندم برای حج
تمتع از حج واجب حج الاسلام قربه الی الله .
مباحثی که در عدول می آید نشانگر این است که اسلام
نیت و تبدیل نیت را پذیرفته است . مانند عدول از
نماز ظهر به قضای نماز صبح و.... . معلوم می شود
اسلام عناوین قصدیه را پذیرفته است و اصلا نیازی
به بیان جداگانه هم نداشته است . کسی عمره مفرده
در اشهر حج انجام داده می فرماید: اجعلها عمره
التمتع - البته بعد از عمل باید دلیل شرعی داشته
یاشد- این عبارت یعنی چه؟ یعنی نیت را برگردان .
روایات : برخی می گویند در اخبار نیت مطرح
نیست . نخیر در اخبار هم است . حدیث 1 باب 22
از ابواب احرام :
116487 مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ
عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ
ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ
أَبِي الْحَسَنِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ
مُتَمَتِّعٍ كَيْفَ يَصْنَعُ قَالَ يَنْوِي
الْعُمْرَةَ وَ يُحْرِمُ بِالْحَج (
التمتع کلها) . حدیث 2 باب 22 از ابواب احرام :
br>116488 وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَى بْنِ
الْقَاسِمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ
حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ
سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع
عَنِ التَّلْبِيَةِ فَقَالَ لِي لَبِّ بِالْحَجِّ
( وقتی لبیک می گویی نیت حج هم بکن )
فَإِذَا دَخَلْتَ مَكَّةَ
طُفْتَ بِالْبَيْتِ وَ صَلَّيْتَ وَ أَحْلَلْت . حدیث 3 باب 22 از ابواب احرام : روایت
معتبر است . 16489 وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ
بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ
عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ
قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع
كَيْفَ أَتَمَتَّعُ قَالَ تَأْتِي الْوَقْتَ
فَتُلَبِّي بِالْحَجِّ فَإِذَا دَخَلْتَ مَكَّةَ
طُفْتَ بِالْبَيْتِ- وَ صَلَّيْتَ رَكْعَتَيْنِ
خَلْفَ الْمَقَامِ وَ سَعَيْتَ بَيْنَ الصَّفَا وَ
الْمَرْوَةِ- وَ قَصَّرْتَ وَ أَحْلَلْتَ مِنْ
كُلِّ شَيْءٍ وَ لَيْسَ لَكَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ
مَكَّةَ حَتَّى تَحُج . حدیث 4 باب 22
از ابواب احرام : br>116490 وَ عَنْهُ عَنْ
أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ( ابی نصربزنطی) قَالَ
قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ
عَلِيِّ بْنِ مُوسَى ع كَيْفَ أَصْنَعُ إِذَا
أَرَدْتُ أَنْ أَتَمَتَّعَ فَقَالَ لَبِّ
بِالْحَجِّ وَ انْوِ الْمُتْعَةَ ( نیت کل
و جزء با هم است ) فَإِذَا
دَخَلْتَ مَكَّةَ طُفْتَ بِالْبَيْتِ- وَ
صَلَّيْتَ الرَّكْعَتَيْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ- وَ
سَعَيْتَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ
قَصَّرْتَ فَنَسَخْتَهَا وَ جَعَلْتَهَا مُتْعَة .
