درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/11/10 بسم
الله الرحمن الرحیم
بحث در شرایط پنج گانه حج تمتع بود . رسیدیم به
شرط سوم که باید عمره و حج را در یک سال انجام
بدهد . یعنی عمره را در اشهر حرم و حج را در ایام
مخصوصه معینه . خوب اگر امسال عمره تمتع و سال بعد
حج تمتع را بجا آورد فایده ای ندارد . خواه معذور
باشد یا نباشد . خواه در احرام باقی بماند یا
نماند . از نظر اقوال اجماعی بود . کلمات برخی
از فقها را نقل کردیم . عبارت " لاخلاف " و حتی
ادعای اجماع در این مساله بود . رفتیم سراغ دلیل .
علاوه بر اجماع دلیل اصلی 4 گروه از روایات بود .
گروه اول : روایات
بیانیه یای 2 از ابواب اقسام حج بیان شد . وقتی
انسان به روایات دقت می کند یتبادر فی الذهن ای
اتحاد فی السنه . گروه دوم
: روایاتی که می گویند کسانی که توانایی
دارند هر سال بروند حج بجا بیاورند . ظهورش ااین
است که تمام حج در یک سال واقع می شود . فی کل عام
معنایش این است . حدیث 1 باب 2 از ابواب وجوب الحج
: 14128 مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ
عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ
زِيَادٍ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِيِّ
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنِ
الْعَمْرَكِيِّ بْنِ عَلِيٍّ جَمِيعاً عَنْ
عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ
أَخِيهِ مُوسَى ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ
جَلَّ فَرَضَ الْحَجَّ عَلَى أَهْلِ الْجِدَةِ فِي
كُلِّ عَامٍ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ
لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ
اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ مَنْ كَفَرَ
فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ- قَالَ
قُلْتُ فَمَنْ لَمْ يَحُجَّ مِنَّا فَقَدْ كَفَرَ
قَالَ لَا وَ لَكِنْ مَنْ قَالَ لَيْسَ هَذَا
هَكَذَا فَقَدْ كَفَر. " کل عام " یا
بحسب نوع که فرض واجب می شود یا فرض مستحب موکد
است برای کسیکه توانایی دارد و مستطیع است .
حدیث 2 باب 2 از ابواب وجوب الحج : 14129
عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ
حُذَيْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ
اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ
فَرَضَ الْحَجَّ عَلَى أَهْلِ الْجِدَةِ فِي كُلِّ
عَام . عرض کردم " کل عام " یا بحسب نوع که
فرض واجب می شود یا فرض مستحب موکد است برای کسیکه
توانایی دارد و مستطیع است . حدیث 4 باب 2 از
ابواب وجوب الحج : 14131 وَ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ
يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ
عَنْ أَبِي جَرِيرٍ الْقُمِّيِّ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْحَجُّ
فَرْضٌ عَلَى أَهْلِ الْجِدَةِ فِي كُلِّ عَام . ینصرف الذهن الی هذا الشرط که هردو در سنه
واحده واقع می شوند . حدیث 5/6/7 هم اینگونه
هستند . گروه سوم :
می گویند دخل العمره فی الحج الی یوم القیامه .
حدیث 4 باب 2 از ابواب اقسام الحج : ......
ِ ثُمَّ شَبَّكَ أَصَابِعَهُ بَعْضَهَا إِلَى
بَعْضٍ وَ قَالَ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي
الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة .......
حدیث مفصل است شاهد را خواندیم . حدیث 5 باب 2
از ابواب اقسام الحج : 14648 وَ رَوَاهُ ابْنُ
إِدْرِيسَ فِي آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ
كِتَابِ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ
مِثْلَهُ إِلَى قَوْلِهِ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي
الْحَج ..... حدیث 11 باب 2 از ابواب
اقسام الحج : ......
قَالَ النَّبِيُّ ص دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي
الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ....... حدیث 33 باب 2 از ابواب اقسام الحج :
ِ......وَ قَالَ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي
الْحَجِّ هَكَذَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ
شَبَّكَ أَصَابِعَه ..... . گروه چهارم :
ککه می گوید وقتی عمره بجا می آوری از مکه خارج
نشو . در برخی تعبیر " محتبس" بکار رفته است .
اشکال : ممکن است بگویند وجوب تکلیفی است
نه وجوب وضعی و شرط صحت . به عبارت دیگر حرام است
اما اگر ماندتا سال اینده بجا بیاور .
جواب :
بطور کلی هم در عبادات و هم در معاملات شرایط که
ذکر می شود در بدو نظز ظهور وضعی دارد وقتی گفته
شود در نماز تشهد بخوان یعنی شرط صحت است . ووقتی
گفته شود بیع غرری نباشد یعنی شرط صحت بیع است .
مانحن فیه هم عبارت " از مکه بیرون نرود و حج را
بجا بیاورد " یعنی ادامه دادن شرط صحت است .
حدیث 30 باب 22 از ابواب احرام : 16516
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ
قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ
اللَّهِ ع لَا بَأْسَ بِأَنْ يُغَيِّرَ
الْمُحْرِمُ ثِيَابَهُ وَ لَكِنْ إِذَا دَخَلَ
مَكَّةَ- لَبِسَ ثَوْبَيْ إِحْرَامِهِ اللَّذَيْنِ
أَحْرَمَ فِيهِمَا وَ كُرِهَ أَنْ يَبِيعَهُمَا .
حدیث 1 باب 5 از ابواب اقسام الحج :
14725 مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ
بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ
زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي حَدِيثٍ
قَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع كَيْفَ
أَتَمَتَّعُ فَقَالَ يَأْتِي الْوَقْتَ فَيُلَبِّي
بِالْحَجِّ فَإِذَا أَتَى مَكَّةَ طَافَ وَ سَعَى
وَ أَحَلَّ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ وَ هُوَ مُحْتَبِسٌ
وَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَخْرُجَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى
يَحُج . روایات متعدده داریم 2 نمونه
را خواندیم . جمع بندی :
علاوه بر وجود اجماع روایات 4 گانه داشتیم
که ظاهر روایات این است که حج عمره باید در یک سال
انجام شود . الته سیره هم بر این اجماع جاری است .
حدیث معارض :
حدیث 1 باب 10 از ابواب اقسام الحج : 14764
مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ
سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ تَمَتَّعَ فِي
أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ أَقَامَ بِمَكَّةَ-
حَتَّى يَحْضُرَ الْحَجَّ مِنْ قَابِلٍ فَعَلَيْهِ
شَاةٌ وَ مَنْ تَمَتَّعَ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ
الْحَجِّ- ثُمَّ جَاوَرَ حَتَّى يَحْضُرَ الْحَجَّ
فَلَيْسَ عَلَيْهِ دَمٌ إِنَّمَا هِيَ حَجَّةٌ
مُفْرَدَةٌ وَ إِنَّمَا الْأَضْحَى عَلَى أَهْلِ
الْأَمْصَار .
بررسی سندی : مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ محل
بحث است و نمی توانیم به وی اعتماد داشته باشیم .
سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ هم مجهوا الحال است و در
وصف وی مدح یا ذمی وارد نشده است . و حکم راوی
ضعیف را دارد . بررسی
دلالی : قابل یعنی سال آینده . شاط که در
صدر روایت آمده نشانه حج تمتع است . و دم نشانه حج
افراد است . روایت ظاهرش این است که در 2 سال می
شود . ممکن است کسی بگوید قابل یعنی هرآینده
ای . br>االته روایت علاوه بر مشکل سندی معرض عنها
اصحاب هم است . جمع دلالی عرفی : لولا
ضعف سند و اعراض اصحاب . میشود گفت روایات قبلی
عام بودند که اگر عمره را بجا بیاوری و حج را سال
آینده . فایده ای ندارد خواه به وطن برگردی خواه
بمانی . اما این روایت خاص است . انگشت گذاشته
روی" جاور " . اگر اینجا ماندی تا سال آینده حج
تمتع ات صحیح است .
