درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/11/11 بسم
الله الرحمن الرحیم
امام میفرمود : فرق نمی کند که تا سال آينده در
مکه بماند يا نه و نيز فرقی نمی کند از احرام
بيرون بيايد يا نه. آيا اين موضوع قائلی هم دارد ؟
ظاهراً در اين تفصيل قائل شناخته شده ای نيست. مگر
اين که بگوييم از روايت معارض می توان اين تفصيل
را به دست آورد. مثلاً شايد کسی سند روايت را درست
بداند و چون دلالت روايت بد نيست، اين تفصيل را
درست کند. لولا مشکل سند روايت خوب بود، اين روايت
خاص است با روايات قبلی که عام بودندجمع عرفی
دلالی کرد تعارض بدوی است. ولی تفصيل دوم يعنی
تفصيل در احرام ماندن يا نبودن را از کجا بدانیم ؟
از قدر متيقن ماندن در مکه این است که در احرام
باشد . اما این تفسیر باطل است . زیرا حدیث ضعیف
است . معرض عنها اصحاب است و کسی به مضمون آن فتوی
نداده است. تلخص من جميع
ما ذکرنا : که شرط سوم حج اين است که عمره
و تمتع در يک سال واقع شود و مسأله اجماعی و
اتفاقی است و روايات متعددی هم دارد و یک روايت
معارض داشتیم که ان هم از نظر سند ضعیف است و
اصحاب از ان اعراض کردند . شرط چهارم : چهار فرع
دارد عبارت امام : أن يكون
إحرام حجه من بطن مكة مع الاختيار ( فرع اول ) و
أما عمرته فمحل إحرامها المواقيت الآتية، و أفضل
مواضعها المسجد، و أفضل مواضعه مقام إبراهيم (ع)
أو حجر إسماعيل (ع) (
فرع دوم ) احرام حج از داخل مکه است و
نباید به مواقیت برود ولی احرام عمره از مواقيت شش
گانه شناخته شده است . فرع سوم و فرع چهارم
شامل مواردی در حالت عذرمی باشد .
فرع اول از نظر اقوال اجماعی است و در آن اختلافی
نيست. اقوال فرع اول : مستند ج 11 ص 247: أن يحرم
بحجّه من بطن مكّة، فهو الميقات له، بلا خلاف كما
قيل، بل بإجماع العلماء، كما في المدارك و
المفاتيح و شرحه و غيرها . رياض، ج 6، ص 109:
و أن يُحرم بالحج له أي للتمتع من بطن مكة شرّفها
اللَّه سبحانه، بإجماع العلماء كافة، كما في
المدارك و غيره و نقل الإجماع المطلق (اجماع مطلق
در برابر اجماع علماء است) مستفيض في عبائر جمع .
جواهر در ج 18، ص 17: ان يحرم بالحج له من بطن مكة
مع الاختيار و التذكر بلا خلاف أجده فيه نصا
(البته در نصوص معارض هست ) و فتوى، بل في كشف
اللثام الإجماع عليه روايات : 4 روایت در
باب 21 از ابواب مواقيت داریم . بَابُ وُجُوبِ
الْإِحْرَامِ بِحَجِّ التَّمَتُّعِ مِنْ مَكَّةَ
وَ أَفْضَلُهُ الْمَسْجِدُ وَ أَفْضَلُهُ عِنْدَ
الْمَقَامِ أَوْ تَحْتَ الْمِيزَابِ. حديث 1
باب 21 از ابواب مواقيت : 14963 مُحَمَّدُ بْنُ
يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ
أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ
الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي
عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ إِنْ
شَاءَ اللَّهُ فَاغْتَسِلْ ثُمَّ الْبَسْ
ثَوْبَيْكَ وَ ادْخُلِ الْمَسْجِدَ إِلَى أَنْ
قَالَ ثُمَّ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ
إِبْرَاهِيمَ ع- أَوْ فِي الْحِجْرِ ثُمَّ
أَحْرِمْ بِالْحَجِّ الْحَدِيثَ . سند
حديث صحيح است. ولی اين روايت مشتمل بر چند مستحب
است، غسل و دخول مسجد و نماز مستحب است. از اين
روايات که چندين مستحب را بيان کرده، وجوب احرام
در حج را نمی توان برداشت کرد. برخی می گویند چون
امر ظهور در وجوب دارد همه اين اعمال واجب است و
خرج بالدلیل 3 تا از اینها . آیا عرف اینگونه
قضاوت می کند ؟ ولی اين روايت دلالت بر جواز احرام
در مکه دارد، ولی نفی احرام از ميقات را نمی کند.
حديث 2 باب 21 از ابواب مواقيت : 14964وَ عَنْ
أَبِي عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِي
أَحْمَدَ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ الصَّيْرَفِيِّ
قَالَ قُلْتُ لِأَبِي
عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَيْنَ أُهِلُّ بِالْحَجِّ
فَقَالَ إِنْ شِئْتَ مِنْ رَحْلِكَ (منزل) وَ إِنْ
شِئْتَ مِنَ الْكَعْبَةِ- وَ إِنْ شِئْتَ مِنَ
الطَّرِيقِ (شوارع مکه نه بيرون مکه ) .
اين هم همان مشکل روايت قبل را دارد، مگر اين
که بگوييم مجموع اينها واجب تخييری است، زيرا اين
روايت شامل مستحبات هم نيست، يعنی به صورت واجب
تخييری يکی از اينها را انتخاب کن. دلالت نسبتا
خوب است . حديث 3 باب 21 از ابواب مواقيت :
14965 َ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ
أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ
يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ
اللَّهِ ع مِنْ أَيِّ الْمَسْجِدِ أُحْرِمُ يَوْمَ
التَّرْوِيَةِ- فَقَالَ مِنْ أَيِّ الْمَسْجِدِ
شِئْتَ . ای المسجد يعنی از کدام موضع
از مسجد الحرام. الف و لام در المسجد برای عهد است
نه جنس. در اينجا امری در فرمایش امام نیست ، تنها
امام جواب داد. دلالت مشکل دارد . حديث 4 باب
21 از ابواب مواقيت. 14966 َ بِإِسْنَادِهِ
عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ
الصَّلْتِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ
أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ يَوْمَ
التَّرْوِيَةِ- فَاصْنَعْ كَمَا صَنَعْتَ حِينَ
أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ إِلَى أَنْ قَالَ ثُمَّ
ائْتِ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَصَلِّ فِيهِ سِتَّ
رَكَعَاتٍ قَبْلَ أَنْ تُحْرِمَ وَ تَقُولُ
اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ إِلَى أَنْ
قَالَ أَحْرَمَ لَكَ شَعْرِي وَ بَشَرِي وَ
لَحْمِي وَ دَمِي الْحَدِيثَ اين روايت
هم مشتمل بر مستحبات است. br>االبته تلفظ به نيت
استحبابی ندارد ولی در حج مستحب است در موقع احرام
که نیت را تلفظ کنیم .آیا از این روایت می شود
وجوب احرام در مکه را فهمید ؟ جمع بندی : از میان
چهار روايت دلالت روايت دوم نسبتا بد نيست اما نمی
توان از بقیه وجوب احرام در مکه را استفاده کرد.
