درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/11/12 بسم
الله الرحمن الرحیم
در شرائط صحت حج تمتع بود . رسیدیم به شرط چهارم
که 4 فرع داشت . فرع اول : در حج تمتع شرط است که
احرام از خود مکه شروع شود و عمره از مواقیت
برخلاف افراد و قران . از نظر اقوال اختلافی نبود
. رفتیم سراغ ادله . یک باب در وسائل الشیعه به
این موضوع اختصاص داشت . بعد از بررسی روایات باب
تنها یک روایت دلالتش بد نبود . روایات دیگر
مجموعه ای از مستحبات بود و احرام در ضمن آنها ذکر
شده بود . و تجزیه متن روایات به مستحب و واجب
چندان مطلوب نبود . که بگوییم تنها احرام واجب و
بقیه مستحب . روایات دیگر
: حدیث 3 باب 9 از ابواب اقسام الحج :
14757 وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ
حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع لِأَهْلِ مَكَّةَ
أَنْ يَتَمَتَّعُوا فَقَالَ لَا لَيْسَ لِأَهْلِ
مَكَّةَ أَنْ يَتَمَتَّعُوا قَالَ قُلْتُ
فَالْقَاطِنِينَ بِهَا( مجاورو مقیم )
قَالَ إِذَا أَقَامُوا
سَنَةً أَوْ سَنَتَيْنِ صَنَعُوا كَمَا يَصْنَعُ
أَهْلُ مَكَّةَ- فَإِذَا أَقَامُوا شَهْراً
( شاهداینجا است یعنی وظیفه همچنان تمتع است )
فَإِنَّ لَهُمْ أَنْ
يَتَمَتَّعُوا قُلْتُ مِنْ أَيْنَ ( الی
المواقیت برای عمره تمتع )
قَالَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْحَرَمِ- قُلْتُ مِنْ
أَيْنَ يُهِلُّونَ بِالْحَجِّ فَقَالَ مِنْ
مَكَّةَ ( صراحت دارد مکه نه حرم و مسجد)
نَحْواً مِمَّا يَقُولُ
النَّاس ( عامه و اهل سنت ) حدیث
صحیحه است . حدیث 7 باب 9 از ابواب اقسام الحج
: 14761 وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ
عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ
دَاوُدَ عَنْ حَمَّادٍ قَالَ
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَهْلِ
مَكَّةَ أَ يَتَمَتَّعُونَ قَالَ لَيْسَ لَهُمْ
مُتْعَةٌ قُلْتُ فَالْقَاطِنُ بِهَا قَالَ إِذَا
أَقَامَ بِهَا سَنَةً أَوْ سَنَتَيْنِ صَنَعَ
صُنْعَ أَهْلِ مَكَّةَ- قُلْتُ فَإِنْ مَكَثَ
الشَّهْرَ قَالَ يَتَمَتَّعُ قُلْتُ مِنْ أَيْنَ-
قَالَ يَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ قُلْتُ مِنْ أَيْنَ
يُهِلُّ بِالْحَجِّ قَالَ مِنْ مَكَّةَ نَحْواً
مِمَّا يَقُولُ النَّاس . بررسی سندی :
داود متعدد داریم کدام داود ؟ این اسم اعم است از
ثقه و غیر ثقه . مبنای ما این است که ابن ابی عمیر
لا یرسل الا عن الثقه اما لایروی الا عن الثقه را
قبول نداریم . ودر این روایت ابن ابی عمیر روایت
کرده از داود نه ارسال . حدیث 7 باب 22 از
ابواب اقسام الحج : 14867 وَ عَنْهُ عَنْ
أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ
عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ
اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ يَتَمَتَّعُ
بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ يُرِيدُ الْخُرُوجَ
إِلَى الطَّائِفِ- قَالَ يُهِلُّ بِالْحَجِّ مِنْ
مَكَّةَ- وَ مَا أُحِبُّ أَنْ يَخْرُجَ مِنْهَا
إِلَّا مُحْرِماً وَ لَا يَتَجَاوَزِ الطَّائِفَ
إِنَّهَا قَرِيبَةٌ مِنْ مَكَّة .
جمع بندی :
دلیل مهم ما بعد از اجماع روایات متعددی بو که در
بواب مختلف بیان شده بود . حدیث معارض : حدیث
8 باب 22 از ابواب اقسام الحج : 14868 وَ عَنْ
أَبِي عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ
بْنِ عَمَّارٍ قَالَ
سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ
يَجِيءُ فَيَقْضِي مُتْعَتَهُ ثُمَّ تَبْدُو لَهُ
الْحَاجَةُ فَيَخْرُجُ إِلَى الْمَدِينَةِ- وَ
إِلَى ذَاتِ عِرْقٍ أَوْ إِلَى بَعْضِ
الْمَعَادِنِ قَالَ يَرْجِعُ إِلَى مَكَّةَ
بِعُمْرَةٍ إِنْ كَانَ فِي غَيْرِ الشَّهْرِ
الَّذِي تَمَتَّعَ فِيهِ لِأَنَّ لِكُلِّ شَهْرٍ
عُمْرَةً وَ هُوَ مُرْتَهَنٌ بِالْحَجِّ قُلْتُ
فَإِنَّهُ دَخَلَ فِي الشَّهْرِ الَّذِي خَرَجَ
فِيهِ قَالَ كَانَ أَبِي مُجَاوِراً هَاهُنَا
فَخَرَجَ يَتَلَقَّى بَعْضَ هَؤُلَاءِ فَلَمَّا
رَجَعَ فَبَلَغَ ذَاتَ عِرْقٍ أَحْرَمَ مِنْ ذَاتِ
عِرْقٍ بِالْحَجِّ وَ دَخَلَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ
بِالْحَج . از نظر
سند معتبر و موثق است . ابا الحسن یعنی
امام موسی بن جعفر علیهما السلام . ذات عرق
میقات اهل عراق می باشد . و حدود 90 کیلومتر با
مکه فاصله دارد . روایت می فرماید احرام حج از
همان میقاتی که قصد بازگشت از ان به مکه را دارد
انجام گیرد . برخلاف مطالب قبلی که می فرمود احرام
حج تمتع از مکه . از نظر
دلالت ظاهر این است که اگر شخص مجاور بود-
البته مجاورتی که موجب تبدیل تمتع به افراد و قران
نباشد – عمره تمتع را بجا آورده و برای عذری از
مکه بیرون رفته وبه میقات معینی رسیده . حال در
بازگشت یاید از همان میقات محرم شود . و نمی تواند
دوباره عمره بجا بیاورد زیرا لِكُلِّ شَهْرٍ
عُمْرَةً و عمره نامشروع است . خوبب آیا می
توانیم این یک مصداق را از مطلب قبلی استثناء کنیم
؟ کما اینکه مرحوم حکیم در مستمسک ج 11 چنین گفته
اند . توضیح اینکه همه باید از مکه محرم شوند (
عام ) مگر کسانی که به واسطه عذری از مکخ خارج شده
و از میقاتی عبور کرده اند در بازگششت باید از
همانمیقات محرم شوند ( خاص ) . و این همان قاعده
جمع دلالی بین عام وخاص است . البته در صورتی
که این روایت معرض عنها اصحاب نباشد . این روایت
را کسی به مضمونش فتوی نداده است . و ما معرض عنها
اصحاب را حجت نمی دانیم . بنابراین روایت را می
بوسیم و می گذاریم کنار . البته برخی 4حمل و توجیه
برای این روایت ذکر کرده اند که پاسخ خواهیم داد
ان شائالله تعالی .
