درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/12/02 بسم
الله الرحمن الرحیم
کلام ما در شرایط حج تمتع بود . رسیدیم به شرط
چهارم . گفتیم احرام حج تمتع باید از مکه باشد و
احرام عمره از مواقیت خمسه . اجماعی بود . روایات
متعدده هم دلالت داشت . مراد از مکه کدام مکه
است . قدیمیا جدید ؟ دائما این شهر روبه گسترش
بوده و هست . مسجد الحرام هم همینطور . حتی در
اعصار ائمه چنین بوده است . عرض کردیم معیار مطلق
مکه است . توسعه دادیم به امکنه دیگر مثل حائر
حسینی مسجد کوفه و جمکران و.... . گفتیم حکم
عام است و توسعه را می گیرد . معیار قدیم نیست .
پیدا کردن محدوده مکه قدیم امکان ندارد . بقی هنا شی : لبیک
و تلبیه در دفعه اول واجب و بعدی ها مستحب . حال
روایت داریم این استحباب تکرار تلبیه تا زمانی است
که مشاهده بیوت مکه نشود . حتی ظاهر کلمات فقها و
روایات میگوید واجب است قطع لبیک گفتن عند مشاهده
بیوت مکه . خوب سوال این است کدام مکه مراد می
باشد ؟ در باب 43 از ابواب احرام 9 روایت
داریم . 5 تا از این روایات " اذا شاهد مکه " دارد
تنها یک روایت است که می فرماید اذا شاهد بیوت مکه
گذشته و قدیم و الان توسعه پیدا کرده است و معیار
عقبه المدنیین . وقتی رسیدی به گردنه لبیک را قطع
کن تنها این روایت است که قدیم و جدید دارد ..
البته این روایت با روایت دیگری در تعارض است که
می گوید ذی الطوی .
آنچه فتوی داده اند به بیوت مکه فتوی داده اند .
این روایت هم که استشمام خلاف می شود در فتوی
علماء منعکس نشده است . البته در مباحث آینده در
قطع لبیک پی خواهیم گرفت ان شا ء الله . در این
مبحث غیر ازبیوت مکه روایت دیگری نداریم . به فرض
در مبحث آینده نظر خاصی پیدا کنیم . علی ای حال
روایت فرموده فقط مکه . نفرموده قدیم یا جدید .
بهر حال در تمام مواردی که احکام روی امکنه می رود
و این امکنه در حال توسعه و گسترش است خواه این
احکام تخییر بن صلاتین باشد یا در حال صیام (
مستحب است در مکه درروزهای جهار شنبه پنج شنبه و
جمعه کسیکه قصد کمتر از ده روز دارد 3 روز روزه
بگیرد ) این مساله پیش می اید . آنچه مسلم است
فرقی بین قدیم و جدید نیست . بویزه که نمی دانیم
مراد از قدیم کدام زمان و محدوده است ؟ علت اصلی
هم اطلاف ادله است . امر الثانی :
امام صاحب عروه ودیگران فرموده
اند : بهتر است که احرام از مسجد الحرام باشد و
بهتر از آن این است که از مقام ابراهیم و حجر
اسماعیل باشد . عبارت تحریر الوسیله امام :
و أفضل مواضعها المسجد، و أفضل
مواضعه مقام إبراهيم (ع) أو حجر إسماعيل (ع) .
روایات افضلیت مسجد : حدیث 1 باب
21 از ابواب مواقیت : 14963 مُحَمَّدُ بْنُ
يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ
أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ
الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي
عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ إِنْ
شَاءَ اللَّهُ فَاغْتَسِلْ ثُمَّ الْبَسْ
ثَوْبَيْكَ وَ ادْخُلِ الْمَسْجِدَ إِلَى أَنْ
قَالَ ثُمَّ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ
إِبْرَاهِيمَ ع- أَوْ فِي الْحِجْرِ ثُمَّ
أَحْرِمْ بِالْحَجِّ الْحَدِيث .
روایت صحیحه است . در ذیل به استحباب مقام ابراهیم
و حج اسماعیل هم اشاره شده است . حدیث 2 باب
21 از ابواب مواقیت : 14964 وَ عَنْ أَبِي
عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِي
أَحْمَدَ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ الصَّيْرَفِيِّ
قَالَ
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ
اللَّهِ ع مِنْ أَيْنَ أُهِلُّ بِالْحَجِّ فَقَالَ
إِنْ شِئْتَ مِنْ رَحْلِكَ وَ إِنْ شِئْتَ مِنَ
الْكَعْبَةِ- وَ إِنْ شِئْتَ مِنَ الطَّرِيق .
گفتیم مراد از کعبه مسجد الحرام است زیرا در خود
کعبه معمول نبوده است . حدیث 3 باب 21 از
ابواب مواقیت :
14965 وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ
أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ
يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ
اللَّهِ ع مِنْ أَيِّ الْمَسْجِدِ أُحْرِمُ يَوْمَ
التَّرْوِيَةِ- فَقَالَ مِنْ أَيِّ الْمَسْجِدِ
شِئْت . حدیث 4 باب 21 از ابواب مواقیت
: 14966 وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ
بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ
زُرْعَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ يَوْمَ
التَّرْوِيَةِ- فَاصْنَعْ كَمَا صَنَعْتَ حِينَ
أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ إِلَى أَنْ قَالَ ثُمَّ
ائْتِ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَصَلِّ فِيهِ سِتَّ
رَكَعَاتٍ قَبْلَ أَنْ تُحْرِمَ وَ تَقُولُ
اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ إِلَى أَنْ
قَالَ أَحْرَمَ لَكَ شَعْرِي وَ بَشَرِي وَ
لَحْمِي وَ دَمِي الْحَدِيث . لولا این
روایت آیا نمی توانیم به حکم عقل بگوییم در مسجد
الحرام افضل است ؟ طبیعی است وقتی تمام مکه اولویت
دارد به طریق اولی مسجد الحرام اولویت دارد .
بنابراین دو دلیل شد : مذلق شرع و هم روایات خاص .
مسجد الحرام افضل بقاع ارض است . تذکر : استحباب تحت
المیزاب که علامه در ارشاد و تبصره و شهید در لمعه
به آن اشاره فرموده است ما دلیل محکمی بر آن
نیافتیم . صاحب جواهر در ج 18 ص 18 هم فرمودند
دلیلی نداریم . نکته :
این استحباب در عصر و زمان ما قابل اجرا
شاید نباشد به علت ازدحام و فشار جمعیت . ما نباید
مردم را به این امر تشویق کنیم بله این کار برای
عده ای خاص قابل اجرا است . البته اگر این کار
باعث ایذاء شود حرام خواهد شد . فرع دوم : شرایط حج
تمتع 4 تا بود و جهارمی 2 تا فرع داشت .br>ععبارت
امام :
و أما عمرته فمحل إحرامها
المواقيت الآتية ( خمسه او سته او سبعه .
نزاع لفظی است ) اجماع مسلم است کهنمی شود در
غیر مواقیت مشهوره احرام عمره تمتع بست . الاجماع
بالقسمین و النصوص متضافره . br> فرع سوم :
عبارت امام : و لو تعذر الإحرام من مكة أحرم مما
يتمكن . اگر نتوانست از خود مکه محرم شود (
مثلا مانعی دارد دروازه های مکه بسته شده است . یا
وقت اجازه نمی دهد وارد مکه شود یا نسیان کرده است
) از هر کجا که می تواند محرم شود . لبیک بگوید و
لو در عرفات باشد .
