درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/12/10 بسم
الله الرحمن الرحیم
بحث ما در این بود که آیا نائب و منوب عنه می
تواتند متعدد باشد یا فقط باید واحد عن واحد باشد
؟ گفتیم نمی شود . برخی گفتند یک روایت داریم که
دلیل بر جواز تجزیه و تعدد است . جواز تجزیه حج
تمتع مثلا یعنی عمره تمتع برای مادر و حج برای پدر
. روایت 5 باب 1 از ابواب ذبح : 18643 وَ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ
الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ
أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
إِسْمَاعِيلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ
الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع فِي رَجُلٍ تَمَتَّعَ عَنْ أُمِّهِ وَ أَهَلَّ
بِحَجَّةٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ إِنْ ذَبَحَ فَهُوَ
خَيْرٌ لَهُ وَ إِنْ لَمْ يَذْبَحْ فَلَيْسَ
عَلَيْهِ شَيْءٌ لِأَنَّهُ إِنَّمَا تَمَتَّعَ
عَنْ أُمِّهِ وَ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ عَنْ أَبِيه .
این روایت حج تمتع را نصف کرده عمره برای مادر و
حج برای پدر . سوال :
آیا این روایت واقعا معارض است و دلالت بر
این دارد که حج تمتع را می شود تجزیه کرد ؟
ذیل حدیث شاهد بر این است که عمره مفرده است و حج
افراد . اگر تمتع باشد قربانی واجب می شود در
حالیکهروایت می فرماید اگر دوست دارد قربانی کند .
حج تمتع بدون قربانی نمی شود . شاید این روایت
شاهدی بر تفسیر حدیث دیروز هم بشود . و بگوییم
اینکه فرموده تجزیه مراد ازتمتع عمره است و مراد
از حج یعنی افراد . قرائن نشان می دهد این بار
خلاف ظاهر بگوییم تمتع یعنی عمره مفرده و حج هم
افراد در حدیثی که دیروز خواندیم .
مساله 2 :
عبات امام : 1-
الأحوط أن لا يخرج من
مكة بعد الإحلال عن عمرة التمتع بلا حاجة ، ( خارج شدن از مکه بدون دلیل احتیاطا حرام
است برخی فتوی داده اند )
2- و لو عرضته حاجة
( مثل بسیاری از مسولین کاروانها )
فالأحوط أن يحرم للحج من مكة و
يخرج لحاجته و يرجع محرما لإعمال الحج،(
محرما برود ومحرما برگردد. اگر ماه بعد برگردد
وظیفه ای جدا دارد خواهیم گفت ) 3-
لكن لو خرج من غير حاجة و من غير إحرام ثم رجع و
أحرم و حج صح حجه. ( اگر نافرمانی کرد حج
صحیح است ولی معصیت کرده است و با حکم تکلیفی
مخالفت کرده ) اقوال :
1- فتوی
دادند به حرمت خروج از مکه بلا حاجه . و اگر با
حاجه رفت محرما برود و محرما برگردد . البته برخی
گفتند طوری برود که احتیاجی به استیناف احرام
نباشد . حکی الشهید فی الدروس عن الشیخ فی النهایه
و جماعه . 2- مطلقا
جایز نیست و نباید برود .
3- کراهت دارد . بهتر است نرود . ابن ادریس
و علامه در منتهی و تذکره این قول را انتخاب کردند
. تمام این اقوال را از حدائق ج 14 ص 362 نقل
کردیم . صاحب عروه هم می فرماید کراهت اما
امام احتیاط وجوبی حرمت را قائل است و برخی از
محشین عروه هم با عروه مخالفت کردند . ادله : ابتدا اصل
چه اقتضای دارد ؟ برائت . حذمت دلیل می خواهد و
باید ثابت شود . روایاتی است که لحن مخالف دارند .
ادله قول مشهور : حدیث 4 باب 22 از ابواب اقسام الحج :
14864 وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي
عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع فِي رَجُلٍ قَضَى مُتْعَتَهُ وَ عَرَضَتْ لَهُ
حَاجَةٌ أَرَادَ أَنْ يَمْضِيَ إِلَيْهَا قَالَ
فَقَالَ فَلْيَغْتَسِلْ لِلْإِحْرَامِ وَ
لْيُهِلَّ بِالْحَجِّ وَ لْيَمْضِ فِي حَاجَتِهِ
فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى الرُّجُوعِ إِلَى
مَكَّةَ مَضَى إِلَى عَرَفَات . قَضَى
مُتْعَتَهُ یعنی عمره تمتع را بجا آورد .
لْيُهِلَّ بِالْحَجِّ یعنی محرم شود . سند معتبر و
دلالت خوبی دارد . حدیث 6 باب 22 از ابواب
اقسام الحج : 14866 مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ
عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ
عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ دَخَلَ
مَكَّةَ مُتَمَتِّعاً فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ- لَمْ
يَكُنْ لَهُ أَنْ يَخْرُجَ حَتَّى يَقْضِيَ
الْحَجَّ فَإِنْ عَرَضَتْ لَهُ حَاجَةٌ إِلَى
عُسْفَانَ أَوْ إِلَى الطَّائِفِ- أَوْ إِلَى
ذَاتِ عِرْقٍ خَرَجَ مُحْرِماً وَ دَخَلَ
مُلَبِّياً بِالْحَجِّ فَلَا يَزَالُ عَلَى
إِحْرَامِهِ فَإِنْ رَجَعَ إِلَى مَكَّةَ رَجَعَ
مُحْرِماً وَ لَمْ يَقْرَبِ الْبَيْتَ- حَتَّى
يَخْرُجَ مَعَ النَّاسِ إِلَى مِنًى عَلَى
إِحْرَامِهِ وَ إِنْ شَاءَ وَجَّهَهُ ذَلِكَ إِلَى
مِنًى- قُلْتُ فَإِنْ جَهِلَ فَخَرَجَ إِلَى
الْمَدِينَةِ- أَوْ إِلَى نَحْوِهَا بِغَيْرِ
إِحْرَامٍ ثُمَّ رَجَعَ فِي إِبَّانِ الْحَجِّ فِي
أَشْهُرِ الْحَجِّ- يُرِيدُ الْحَجَّ
فَيَدْخُلُهَا مُحْرِماً أَوْ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ
قَالَ إِنْ رَجَعَ فِي شَهْرِهِ دَخَلَ بِغَيْرِ
إِحْرَامٍ وَ إِنْ دَخَلَ فِي غَيْرِ الشَّهْرِ
دَخَلَ مُحْرِماً قُلْتُ فَأَيُّ الْإِحْرَامَيْنِ
وَ الْمُتْعَتَيْنِ مُتْعَتُهُ الْأُولَى أَوِ
الْأَخِيرَةُ قَالَ الْأَخِيرَةُ هِيَ عُمْرَتُهُ
وَ هِيَ الْمُحْتَبَسُ بِهَا الَّتِي وَصَلَتْ
بِحَجَّتِهِ قُلْتُ فَمَا فَرْقٌ بَيْنَ
الْمُفْرَدَةِ وَ بَيْنَ عُمْرَةِ الْمُتْعَةِ
إِذَا دَخَلَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ قَالَ
أَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ وَ هُوَ يَنْوِي
الْعُمْرَةَ ثُمَّ أَحَلَّ مِنْهَا وَ لَمْ يَكُنْ
عَلَيْهِ دَمٌ وَ لَمْ يَكُنْ مُحْتَبَساً بِهَا
لِأَنَّهُ لَا يَكُونُ يَنْوِي الْحَج . مهمترین حدیث این باب است . مَنْ دَخَلَ
مَكَّةَ مُتَمَتِّعاً فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ : آیا
عمره تمتع را بجا آورده ؟ بله . از میقات محرم شده
به احرام عمره تمتع و آمد مکه . مُلَبِّياً
بِالْحَجِّ یعنی لبیک مستحبی . لَمْ يَقْرَبِ
الْبَيْتَ : یعنی دوباره اعمال عمره را انجام نمی
دهد . حَتَّى يَخْرُجَ مَعَ النَّاسِ إِلَى مِنًى
: چرا نگفت عرفات ؟ زیرا مسیرعرفات از منی عبور می
کند . اول منی بعد مشعر و بعد عرفات . حتی برخی می
گویند مستحب است یک شب در منی بماند و بعد به
عرفات برود . فِي إِبَّانِ الْحَجِّ یعنی ایام
الحج . عمره تمتع را بجا آورد . بعد رفت
ومدینه و سپس برگشت برای انجام حج سوال شد از امام
که با احرام برگردد یا نه ؟ امام تفصیل دادند
اگر همان ماه بر گردد عمره مجدد نمی خواهد . احرام
مجدد نیز نمی خواهد . می آید مکه و از مکه یک روز
قبل محرم می شود در مکه و می رود بعه عرفات . و
اگر ماه قمری بعد بیاید باید دوبارهمحرم شود و
عمره را بجا بیاورد و عمره دومی عمره اصلی حج
محسوب می شود و عمره اول مفرده خواهد بود . می
ماند طواف نساء را که انجام نداده جواب می دهیم یک
طواف نساء را که بجا آورد کفایت از قبلی ها خواهد
کرد . تکرار در طواف نساء لازم نیست . تا کنون
استفاده کردیم قول المشهور هو الحق . حدیث 9
باب 22 از ابواب اقسام الحج : 14869 وَ عَنِ
الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ
مُحَمَّدٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبَانِ بْنِ
عُثْمَانَ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ الْمُتَمَتِّعُ مُحْتَبِسٌ لَا يَخْرُجُ
مِنْ مَكَّةَ- حَتَّى يَخْرُجَ إِلَى الْحَجِّ
إِلَّا أَنْ يَأْبِقَ غُلَامُهُ أَوْ تَضِلَّ
رَاحِلَتُهُ فَيَخْرُجَ مُحْرِماً وَ لَا
يُجَاوِزْ إِلَّا عَلَى قَدْرِ مَا لَا تَفُوتُهُ
عَرَفَة . روایت مرسله است .
الْمُتَمَتِّعُ مُحْتَبِسٌ لَا يَخْرُجُ مِنْ
مَكَّةَ یعنی به حکم خدا محبوس است و نباید از مکه
بیرون رود . يَأْبِقَ غُلَامُهُ یعنی غلام فرار
کرده است . تَضِلَّ رَاحِلَتُهُ یعنی مرکب وی گم
شده است .
البته محرما خارج شود و آنقدر بیرون نرود که عرفه
از وی فوت شود . استشمام می شود که حکم ارشادی است
. البته بعدا خواهیم گفت و الان فتوی نمی دهیم و
بحث خواهیم کرد که آیا حکم تکلیفی احتیاطی است یا
ارشادی ؟
