درس خارج فقه حضرت
آیت الله مکارم
88/12/15 بسم
الله الرحمن الرحیم
بحث ما در واجبات حج تمتع بود . می رسیم به مساله
سوم . عبارت امام : وقت
الإحرام للحج موسع فيجوز التأخير إلى وقت يدرك
وقوف الاختياري من عرفة . و لا يجوز التأخير عنه .
در یکی از ماههای حج وقتی عمره تمتع را انجام داد
می تواند تا ظهر روز عرفه برای حج تمتع تاخیر
بیندازد و احرام ببند . به عبارت دیگر وقت موسع
است تا ظهر روز عرفه . اولین اعمال حج تمتع وقوف
در عرفات است . یک لحظه قبل از ظهر عرفه هم محرم
شود کافی است .دو سه ماه وقت دارد . و حق تاخیر از
ظهر روز عرفه ندارد . و
يستحب الإحرام يوم التروية، بل هو أحوط . يوم الترويةیعنی روز هشتم . صبح یا ظهر یا عصر
؟. می رسیم روایات مختلف است ان شاء الله . بل هو
أحوط سیاتی ان شاء الله که قولی به وجوب داریم و
لو مشهور قائل به عرفه هستند . احتیاط در عبارت
امام احتیاط مستحبی است . موسع بودن وقت احرام
حج تمتع و مستحب بودن یوم الترویه با هم مرتبط
هستند . اقوال : صاحب کشف اللثام ج 6 ص 41و 42 :
و أمّا وقته للمتمتع، فإذا
فرغ الحاج حجّ المتمتع من عمرة التمتع أحرم بالحجّ
متى شاء إلى ما سيأتي من ضيق وقت عرفات( ظهر روز
عرفه ) . و أفضل أوقاته يوم التروية عند الزوال
كما في المبسوط و الاقتصاد و الجمل و العقود و
الغنية و المهذب و الجامع و غيرها. و في التذكرة:
الإجماع على استحباب كونه يوم التروية . و في
المنتهى: لا نعلم فيه خلافا . و نیز
صاحب کشف اللثام ج 6 ص 45 : و
يجوز تأخيره أي الإحرام بالحج إلى أن يعلم ضيق وقت
عرفة، فيجب إيقاعه حينئذ عينا، و لا يجوز التأخير
عنه، هذا هو المشهور . مختلف علامه ج 4
ص 222 : المشهور استحباب
الإحرام للحج يوم التروية. و قال ابن حمزة: إذا
أمكنه الإحرام و الإحلال بالحج و لم يتضيّق الوقت
لزمه الإحرام يوم التروية . نتیجه :مشهور و معروف
این است که وقت احرام حج تمتع وسیع است از زمان
اتمام عمره تمتع تا یک لحظه قبل از ظهر روز عرفه .
و نیز مشهور بل اجماعی است که یوم ترویه مستحب است
. تنها یک نفر یعنی ابن حمزه مخالف است . ایشان
قائل به وجوب احرام حج تمتع در روز هشتم ذی الحجه
می باشد . سیاتی یوم ترویه که محرم می شوند
نمی روند عرفات . حتما به منی می روند . منی در
مسیر عرفات است و شب را در منی می مانند و صبح به
عرفات می روند . فاصله میان منی و عرفات کم است .
تذکر : یک وقوف واجب عرفات داریم که از ظهر
است تا غروب . و یک وقوف رکنی داریم . مسمی این
مدت بین زوال و غروب . این رکن است اما واجب غیر
رکنی از ظهر تا غروب است . ادله : اصل : مقتضی اصل چیست؟
همین کلام مشهور است . چرا؟ احرام للحج برای حج
است و اولین اعمال حج تمتع همین وقوف در عرفات است
. بنابراین قبل از ظهر عرفه محرم شود . ووقوف در
عرفات را بعد از ظهر انجام دهد کافی است . و
اگر شک کنیم که یوم ترویه می باشد کما قال ابن
حمزه یا نه ؟ اصل برائت است . شک در شرطیت و جزئیت
برائت است . نتیجه :
مقتضای اصل همان کلام مشهور است یعنی وقت
توسعه دارد . روایات :
چند روایات داریم که می فرماید وقت
وسیع است . و در مقابل 10-12 روایات داریم که می
فرماید وقت مضیق است .که چند طائفه است که برخی می
فرماید یوم ترویه و برخی شب عرفخ و برخی هم می
فرماید سحر گاهان . روایات
باب توسعه : حدیث 5 باب 20 ا ابواب
اقسام الحج : 14832 مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ
عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ
عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ
عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ شُعَيْبٍ الْمَحَامِلِيِّ
قَالَ سَمِعْتُ أَبَا
عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ لَا بَأْسَ
لِلْمُتَمَتِّعِ إِنْ لَمْ يُحْرِمْ مِنْ لَيْلَةِ
التَّرْوِيَةِ- مَتَى مَا تَيَسَّرَ لَهُ مَا لَمْ
يَخَفْ فَوْتَ الْمَوْقِفَيْن . سند
محل بحث است . حدیث 7 باب 20 ا ابواب اقسام
الحج : 14834 وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ
زِيَادٍ رَفَعَهُ عَنْ
أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي مُتَمَتِّعٍ دَخَلَ
يَوْمَ عَرَفَةَ ( کجا وارد شد ؟ لابد وارد
مکه شد . هنوز اعمال عمره را انجام نداده است .
باید انجام دهد و به عرفات برود ) -
قَالَ مُتْعَتُهُ تَامَّةٌ
إِلَى أَنْ يَقْطَعَ التَّلْبِيَة ( اگر
لبیک عمره منظور است وفتی بیوت مکه را ببیند قطع
می شود اگر لبیک حج منظور است تا به عرفات برسند
قطع می شود .در هر صورت تاثیری ندارد . زیرا روایت
می فرماید روز عرفه وارد شده است و سریع اعمال
عمره را انجام می دهد و به عرفات می رود یعنی دلیل
بر وسعت وقت است ) سند مرفوعه است . حدیث 9
باب 20 ا ابواب اقسام الحج : 14836 وَ عَنْهُ
عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ
قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَى
مَتَى يَكُونُ لِلْحَاجِّ عُمْرَةٌ قَالَ إِلَى
السَّحَرِ مِنْ لَيْلَةِ عَرَفَة .
لابد سحر تا ظهر برای رفتن به عرفات است . تصریح
ندارد تا ظهر . وقتی عمره اش تمام شد و محرم به
احرام حج تمتع شد چند ساعتی طول می کشد تا خود را
به عرفات برسد . سند معتبر است . حدیث 16 باب
20 ا ابواب اقسام الحج : 14843 وَ عَنْهُ عَنْ
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
سَرْوٍ قَالَ كَتَبْتُ
إِلَى أَبِي الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع مَا تَقُولُ
فِي رَجُلٍ مُتَمَتِّعٍ بِالْعُمْرَةِ إِلَى
الْحَجِّ وَافَى غَدَاةَ عَرَفَةَ- وَ خَرَجَ
النَّاسُ مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَاتٍ- أَ
عُمْرَتُهُ قَائِمَةٌ أَوْ قَدْ ذَهَبَتْ مِنْهُ
إِلَى أَيِّ وَقْتٍ عُمْرَتُهُ قَائِمَةٌ إِذَا
كَانَ مُتَمَتِّعاً بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ
فَلَمْ يُوَافِ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَ لَا
لَيْلَةَ التَّرْوِيَةِ- فَكَيْفَ يَصْنَعُ
فَوَقَّعَ ع سَاعَةً يَدْخُلُ مَكَّةَ- إِنْ شَاءَ
اللَّهُ يَطُوفُ وَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَ
يَسْعَى وَ يُقَصِّرُ وَ يَخْرُجُ بِحَجَّتِهِ وَ
يَمْضِي إِلَى الْمَوْقِفِ وَ يُفِيضُ مَعَ
الْإِمَام . أَبِي الْحَسَنِ
الثَّالِثِ یعنی امام هادی علیه السلام . وَافَى
غَدَاةَ عَرَفَةَ یعنی صبح روز نهم وارد مکه شد .
فَوَقَّعَ یعنی امام جواب فرمودند . يَمْضِي إِلَى
الْمَوْقِفِ یعنی می رود به عرفات . خلاصه : این 4 روایت و
لو در سند مشکل داشت اما عمل مشهور مطابق آن است و
نیز متضافر هستند بنابراین وقت برای احذام حج تمتع
وسعت دارد . روایات ضیق
وقت احرام : مختلف است . برخی روایات
می فرمایند آخر وقت احرام زوال شمس یوم ترویه .
برخی غروب یوم ترویه . برخی سحر روز عرفه و برخی
نیز می فر ماید آخر زمان ادراک الناس بمنی یعنی
مردم معولا در منی باشند که معمولا همان صبح است و
بعد بعه عرفات می روند . چند طائفه است و لحن
مختلف است و آخر وقت احرام در آنها متفاوت است .
البته اینها مراتب استحباب است . استحباب مراتب و
مراحلی دارد . روایات 3/4/6/8/10/12/13/14/17
باب 20 و روایات 9/12/14 باب 21 از ابواب اقسام
الحج . فردا ان شاء الله روایات را می خوانیم .
