< فهرست دروس

درس مهدویت استاد طبسی

94/10/19

بسم الله الرحمن الرحیم

ما کتاب‌های فراوانی راجع به اصحاب پیامبرصلی‌الله علیه و آله و ائمهعلیهم‌السلام داریم ولی در مورد اصحاب حضرت حجت در زمان غیبت صغری و کبری و در زمان ظهور، طبق تتبعی که داشتیم، بحث مفصل و کتاب مستقلی نداریم.

لذا در سه مرحله بحث است:

1. اصحاب و مرتبطان با امام در دوران غیبت صغری

2. اصحاب و مرتبطان با امام در دوران غیبت کبری

3. اصحاب امام در دوران ظهور؛ که محور بحث ما است.

اصحاب امام زمان در زمان ظهور

در عصر ظهور اصحاب امام چند نفرند؟ 313 یا 314یا ده هزار نفر یا چهارده هزار نفر یا بیست و چهار هزار یا صد هزار نفر؟ آیا زنان هم بین آنها هستند؟ تعدادشان چند نفر است؟ خصوصیات و ویژگی‌ها و سابقه ایشان چیست؟

روایت اول

الف) متن روایت:

حَدَّثَنِي أَبُو الْحُسَيْنِ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي هَارُونُ بْنُ مُوسَى بْنِ أَحْمَدَ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ)، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ النَّهَاوَنْدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْقُمِّيُّ الْقَطَّانُ، الْمَعْرُوفُ بِابْنِ الْخَزَّازِ، قَالَ:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْخُرَاسَانِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ الزُّهْرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو حَسَّانَ سَعِيدُ بْنُ جَنَاحٍ، عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، قَالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، هَلْ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَعْلَمُ أَصْحَابَ الْقَائِمِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) كَمَا كَانَ يَعْلَمُ عِدَّتَهُمْ؟

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): حَدَّثَنِي أَبِي (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، قَالَ: وَ اللَّهِ لَقَدْ كَانَ يَعْرِفْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ وَ قَبَائِلِهِمْ رَجُلًا فَرَجُلًا، وَ مَوَاضِعَ مَنَازِلِهِمْ وَ مَرَاتِبِهِمْ، وَ كُلُّ مَا عَرَفَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَدْ عَرَفَهُ الْحَسَنُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ كُلُّ مَا عَرَفَهُ الْحَسَنُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَدْ عَرَفَهُ‌ الْحُسَيْنُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ كُلُّ مَا عَرَفَهُ الْحُسَيْنُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَدْ عَرَفَهُ‌ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ كُلُّ مَا عَلِمَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَدْ عَلِمَهُ‌ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ كُلُّ مَا عَلِمَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَدْ عَلِمَهُ وَ عَرَفَهُ صَاحِبُكُمْ (يَعْنِي نَفْسَهُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)).

قَالَ أَبُو بَصِيرٍ: قُلْتُ: مَكْتُوبٌ؟

قَالَ: فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): مَكْتُوبٌ فِي كِتَابٍ مَحْفُوظٌ فِي الْقَلْبِ، مُثْبَتٌ فِي الذِّكْرِ لَا يُنْسَى.

قَالَ: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، أَخْبِرْنِي بِعَدَدِهِمْ وَ بُلْدَانِهِمْ وَ مَوَاضِعِهِمْ، فَذَاكَ يَقْتَضِى مِنْ أَسْمَائِهِمْ؟

قَالَ: فَقَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَائْتِنِي. قَالَ: فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ أَتَيْتُهُ، فَقَالَ: يَا أَبَا بَصِيرٍ، أَتَيْتَنَا لِمَا سَأَلْتَنَا عَنْهُ؟

قُلْتُ: نَعَمْ، جُعِلْتُ فِدَاكَ.

قَالَ: إِنَّكَ لَا تَحْفَظُ، فَأَيْنَ صَاحِبُكَ الَّذِي يَكْتُبُ لَكَ؟

قُلْتُ: أَظُنُّ شَغَلَهُ شَاغِلٌ‌، وَ كَرِهْتُ أَنْ أَتَأَخَّرَ عَنْ وَقْتِ حَاجَتِي، فَقَالَ لِرَجُلٍ فِي مَجْلِسِهِ: اكْتُبْ لَهُ: «هَذَا مَا أَمْلَاهُ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ أَوْدَعَهُ إِيَّاهُ مِنْ تَسْمِيَةِ أَصْحَابِ الْمَهْدِيِّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ عِدَّةِ مَنْ يُوَافِيهِ مِنَ الْمَفْقُودِينَ عَنْ فُرُشِهِمْ وَ قَبَائِلِهِمْ، السَّائِرِينَ فِي لَيْلِهِمْ وَ نَهَارِهِمْ إِلَى مَكَّةَ، وَ ذَلِكَ عِنْدَ اسْتِمَاعِ الصَّوْتِ فِي السَّنَةِ الَّتِي يَظْهَرُ فِيهَا أَمْرُ اللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ)، وَ هُمُ النُّجَبَاءُ وَ الْقُضَاةُ وَ الْحُكَّامُ عَلَى النَّاسِ:

مِنْ طَارَبَنْدَ[1] الشَّرْقِيِّ رَجُلٌ، وَ هُوَ الْمُرَابِطُ السَّيَّاحُ، وَ مِنَ الصَّامَغَانِ‌[2] رَجُلَانِ، وَ مِنْ أَهْلِ فَرْغَانَةَ[3] رَجُلٌ، وَ مِنْ أَهْلِ التَّرْمُدِ[4] رَجُلَانِ، وَ مِنَ الدَّيْلَمِ‌[5] أَرْبَعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ مَرْوَ الرُّوذِ[6] رَجُلَانِ، وَ مِنْ مَرْوَ اثْنَا عَشَرَ رَجُلًا، وَ مِنْ بَيْرُوتَ تِسْعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ طُوسَ خَمْسَةُ رِجَالٍ، وَ مِنَ الْفَارِيَابِ‌[7] رَجُلَانِ، وَ مِنْ سِجِسْتَانَ‌[8] ثَلَاثَةُ رِجَالٍ، وَ مِنَ الطَّالَقَانِ‌[9] أَرْبَعَةُ وَ عِشْرُونَ رَجُلًا، وَ مِنْ جِبَالِ الْغَوْرِ[10] ثَمَانِيَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ نَيْسَابُورَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ رَجُلًا، وَ مِنْ هَرَاةَ[11] اثْنَا عَشَرَ رَجُلًا، وَ مِنْ بُوسَنْجَ‌[12] أَرْبَعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ الرَّيِّ سَبْعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ طَبَرِسْتَانَ‌[13] تِسْعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ قُمْ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ رَجُلًا، وَ مِنْ قُومَسَ‌[14] رَجُلَانِ، وَ مِنْ جُرْجَانَ اثْنَا عَشَرَ رَجُلًا، وَ مِنَ الرِّقَّةِ[15] ثَلَاثَةُ رِجَالٍ، وَ مِن‌الرَّافِقَةِ[16] رَجُلَانِ، وَ مِنْ حَلَبَ ثَلَاثَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ سَلَمِيَّةَ[17] خَمْسَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ دِمَشْقَ رَجُلَانِ، وَ مِنْ فِلَسْطِينَ رَجُلٌ، وَ مِنْ بَعْلَبَكَّ رَجُلٌ، وَ مِنْ طَبَرِيَّةَ[18] رَجُلٌ، وَ مِنْ يَافَا[19] رَجُلٌ، وَ مِنْ قِبْرِسَ‌[20] رَجُلٌ، وَ مِنْ بِلْبِيسَ‌[21] رَجُلٌ، وَ مِنْ دِمْيَاطَ[22] رَجُلٌ، وَ مِنْ أُسْوَانَ‌[23] رَجُلٌ، وَ مِنَ الْفُسْطَاطِ[24] أَرْبَعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنَ الْقِيرَوَانِ‌[25] رَجُلَانِ، وَ مِنْ كُورِ كِرْمَانَ ثَلَاثَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ قَزْوِينَ رَجُلَانِ، وَ مِنْ هَمَدَانَ أَرْبَعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ مُوقَانَ‌[26] رَجُلٌ، وَ مِنَ الْبَدْوِ[27] رَجُلٌ، وَ مِنْ خِلَاطَ[28] رَجُلٌ، وَ مِنْ جَابَرْوَانَ‌[29] ثَلَاثَةُ رِجَالٍ، وَ مِنَ النَّوَا[30] رَجُلٌ، وَ مِنْ سِنْجَارَ[31] أَرْبَعَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ قَالِيقَلَا[32] رَجُلٌ، وَ مِنْ سُمَيْسَاطَ[33] رَجُلٌ، وَ مِنْ نَصِيبِينَ‌[34] رَجُلٌ، وَ مِنَ الْمَوْصِلِ رَجُلٌ، وَ مِنْ تَلِ‌مَوْزَنَ‌[35] رَجُلَانِ، وَ مِنَ الرُّهَا[36] رَجُلٌ، وَ مِنْ حَرَّانَ‌[37] رَجُلَانِ‌[38] ، وَ مِنْ بَاغَةَ[39] رَجُلٌ، وَ مِنْ قَابِسَ‌[40] رَجُلٌ، وَ مِنْ صَنْعَاءَ رَجُلَانِ، وَ مِنْ مَازِنَ رَجُلٌ، وَ مِنْ طِرَابْلُسَ رَجُلَانِ‌[41] ، وَ مِنَ الْقُلْزُمِ‌[42] رَجُلَانِ، وَ مِنَ الْقُبَّةِ[43] رَجُلٌ، وَ مِنْ وَادِي الْقُرَى رَجُلٌ، وَ مِنْ خَيْبَرَ رَجُلٌ، وَ مِنْ بَدَا[44] رَجُلٌ، وَ مِنَ الْجَارِ[45] رَجُلٌ، وَ مِنَ الْكُوفَةِ أَرْبَعَةَ عَشَرَ رَجُلًا، وَ مِنَ الْمَدِينَةِ رَجُلَانِ، وَ مِنَ الرَّبَذَةِ[46] رَجُلٌ، وَ مِنْ خَيْوَانَ‌[47] رَجُلٌ، وَ مِنْ كُوثَى‌رَبَّى‌[48] رَجُلٌ، وَ مِنْ طِهْنَةَ[49] رَجُلٌ، وَ مِنْ تِيرِمَ‌[50] رَجُلٌ.

وَ مِنَ الْأَهْوَازِ رَجُلَانِ، وَ مِنْ إِصْطَخْرَ[51] رَجُلَانِ، وَ مِنَ الْمُولْتَانِ‌[52] رَجُلَانِ‌، وَ مِنَ الدَّيْبُلِ‌[53] رَجُلٌ، وَ مِنْ صَيْدَائِيلَ رَجُلٌ، وَ مِنَ الْمَدَائِنِ ثَمَانِيَةُ رِجَالٍ، وَ مِنْ عُكْبَرَا[54] رَجُلٌ، وَ مِنْ حُلْوَانَ‌[55] رَجُلَانِ، وَ مِنَ الْبَصْرَةِ ثَلَاثَةُ رِجَالٍ.

وَ أَصْحَابُ الْكَهْفِ وَ هُمْ سَبْعَةُ رِجَالٍ، وَ التَّاجِرَانِ الْخَارِجَانِ مِنْ عَانَةَ[56] إِلَى أَنْطَاكِيَّةَ[57] وَ غُلَامُهُمَا وَ هُمْ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ وَ الْمُسْتَأْمِنُونَ إِلَى الرُّومِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَ هُمْ أَحَدَ عَشَرَ رَجُلًا، وَ النَّازِلَانِ بِسَرَنْدِيبَ‌[58] رَجُلَانِ، وَ مِنْ سَمَنْدَرَ[59] أَرْبَعَةُ رِجَالٍ، وَ الْمَفْقُودُ مِنْ مَرْكَبِه‌بِشَلَاهِطَ[60] رَجُلٌ، وَ مِنْ شِيرَازَ- أَوْ قَالَ سِيرَافَ‌[61] ، الشَّكُّ مِنْ مَسْعَدَةَ- رَجُلٌ، وَ الْهَارِبَانِ إِلَى سَرْدَانِيَةَ[62] مِنَ الشِّعْبِ رَجُلَانِ، وَ الْمُتَخَلِّي بِصِقْلِيَّةَ[63] رَجُلٌ، وَ الطَّوَّافُ الطَّالِبُ الْحَقِّ مِنْ يَخْشِبَ رَجُلٌ، وَ الْهَارِبُ مِنْ عَشِيرَتِهِ رَجُلٌ، وَ الْمُحْتَجُّ بِالْكِتَابِ عَلَى النَّاصِبِ مِنْ سَرَخْسَ‌[64] رَجُلٌ.

فَذَلِكَ ثَلَاثُمِائَةٍ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ[65] رَجُلًا بِعَدَدِ أَهْلِ بَدْرٍ...[66]

ترجمه روایت :

ابوبصیر می‌گوید به امامعلیه‌السلام عرض کردم: قربانت شوم ، آیا علی بن ابیطالبعلیه‌السلام ، اصحاب مهدی را می‌شناخت چنانچه عدد آنها را می‌دانست؟

امامعلیه‌السلام فرمودند: پدرم امام باقرعلیه‌السلام فرمودند: به خدا قسم! امیرالمومنینعلیه‌السلام نام اصحاب مهدی و اسم پدرانشان و طایفه ایشان را یک به یک می‌دانست و همچنین جایگاه‌ها و مقام ایشان و خانه‌ها و منازلشان و شهرهایشان را می‌دانست. همانطوری که امیرالمومنینعلیه‌السلام، این علم را داشت، امام حسنعلیه‌السلام هم این آگاهی را نسبت به اصحاب حضرت داشتند( اشاره به روایتی از پیامبر اکرمصلی‌الله علیه و آله: کل ما کان عندی فهو عند علی و کلما کان عند علی فهو عند الحسن) و همه آن به امام حسینعلیه‌السلام و سپس به امام سجادعلیه‌السلام و همه آن به امام باقرعلیه‌السلام منتقل شده است و هرچه را که امام باقرعلیه‌السلام می‌دانستند صاحب شما یعنی امام صادق که خود من باشم میدانم.

ابوبصیر گفت: آیا اینها جایی نوشته شده است؟

امامعلیه‌السلام فرمودند: اینها در جایی ثبت است ، و در ذهن ما هست و در ذکر ثبت شده است و هرگز فراموش شدنی نیست.

ابوبصیر گفت : قربانت شوم! تعداد آنها و شهرشان و جایگاه و آدرسشان را بفرمایید.

امامعلیه‌السلام فرمودند: جمعه بعد از نماز به ملاقات من بیا.

می‌گوید: روز جمعه که رسید خدمت امام رسیدم.

امامعلیه‌السلام فرمودند: آیا برای جواب سوالت آمدی؟ گفتم : بله

فرمودند: تو نمی‌توانی اسماء اینها را حفظ کنی، چرا آن کسی که همراه تو بود و حرف‌ها را می‌نوشت نیامده است؟

گفتم: امروز جمعه است و کاری داشت و من دوست نداشتم که با شما خلف وعده کنم.

امامعلیه‌السلام به یکی از حاضرین فرمود : تو حرف‌های مرا برایش بنویس.

فرمودند: اینهایی که می‌گویم دیکته رسول خدا بر امیرالمومنین علیهم‌السلامبوده است و به ایشان سپرد. که عبارت است از نام یاران و اصحاب حضرت مهدی و تعداد کسانی که وارد بر حضرت می‌شوند؛ کسانی که شب در بستر خوابیده‌اند و در جمع قبیله‌شان بوده‌اند و صبح می‌بینند مکه هستند و همچنین کسانی که شبانه به سمت مکه حرکت می‌کنند، در زمانی که اراده خدا به ظهور تعلق گرفت و ندای آسمانی بلند شود. اینها نجیبان و قضات و حاکمان بر مردم خواهند بود، که عبارتند از:

از منطقه طاربند شرقی یک نفر که در دوران غیبت مرزبان است، از صامغان دو نفر، از فرغنه یک نفر، از اهل ترمد دو نفر، از دیلم چهار نفر، از مرو الروذ دو نفر، از بیروت نه نفر، از طوس پنج نفر، از فاریاب دونفر، از سجستان سه نفر، از طالقان چهارده نفر، از جبال الغور هشت نفر، از نیشابور هجده نفر، از هرات دوازده نفر، از بوسنج چهارده نفر، از ری هفت نفر، از طبرستان نه نفر، از قم هجده نفر، از قومس دو نفر، از جرجان دوازده نفر، از الرقه سه نفر، از الرافقه دو نفر، از حلب سه نفر، از سلمیه پنج نفر، از دمشق دو نفر، از فلسطین یک نفر، از بعلبک یک نفر، از طبریه یک نفر، از یافا یک نفر، از قبرس یک نفر، از بلبیس یک نفر، از دمیاط یک نفر، از اسوان یک نفر، از فسطاط چهار نفر، از قیروان دونفر، از کور کرمان سه نفر، از قزوین دونفر، از همدان چهار نفر، از موقان یک نفر، از البدو یک نفر، از خلاط یک نفر، از جابروان سه نفر، از النوا یک نفر، از سنجار چهار نفر، از قالیقلا یک نفر، از سمیساط یک نفر، از نصیبین یک نفر، از موصل یک نفر، از تل موزن دو نفر، از الرها یک نفر، از حران دو نفر، از باغه یک نفر، از قابس یک نفر، از صنعا دو نفر، از مازن یک نفر، از طرابلس دو نفر، از قلزم دو نفر، از قبه یک نفر، از وادی القری یک نفر، از خیبر یک نفر، از بدا یک نفر، از جار یک نفر، از کوفه چهارده نفر، از مدینه دو نفر، از اهواز دو نفر ، از اصطخر دو نفر ، از مولتان دو نفر، از دوبیل یک نفر ، از مدائن هشت نفر، از عکبرا یک نفر، از حلوان دونفر، از بصره سه نفر، اصحاب کهف که هفت نفرند (آیا اصحاب کهف خوابند و بیدار می‌شوند یا مرده اند و رجعت می‌کنند؟[67] ) و دو تاجر با غلامانشان که به سوی انطاکیه حرکت می‌کنند و کسانی از مسلمین که به طرف روم رفته اند که ده نفر هستند، دو نفر که در سرندیب هستند، از سمندر چهارنفر، شخصی که سوار مرکبش است و خودش ناپدید می‌شود، از شیراز یا سیراف یک نفر، دو نفر از سراوان، از صقلیه یک نفر، یک نفر از یخشب که به دنبال حق می‌گردد، یک نفر که از خانواده خود گریزان است، شخصی از سرخس که با یکی از نواصب درگیر می‌شود. ( در این روایت اسمی از این افراد برده نشده است اما روایتی از امیرالمومنینعلیه‌السلام خواهد آمد که همه اسامی آمده است.) اینها سیصد و سیزده نفر، به عدد اهل بدر هستند...


[1] طاربند: موضع ذكره المؤمّل بن أميل المحاربيّ في شعره. معجم البلدان 4: 4.
[2] الصامغان: كورة من كور الجبل، في حدود طبرستان. معجم البلدان 3: 390.
[3] فرغانة: مدينة واسعة بما وراء النّهر، متاخمة لبلاد تركستان. معجم البلدان 4: 253.
[4] ترمد: موضع في ديار بني أسد. معجم البلدان 2: 26.
[5] الدّيلم: جيل سمّوا بأرضهم، و هم في جبال قرب جيلان، و الدّيلم: ماء لبني عبس، و قيل: بأرض اليمامة.مراصد الاطّلاع 2: 581.
[6] مرو الروذ: مدينة قريبة من مرو الشاهجان في خراسان. معجم البلدان 5: 112.
[7] فارياب: مدينة مشهورة بخراسان من أعمال جوزجان. معجم البلدان 4: 229.
[8] سجستان: ناحية كبيرة و ولاية واسعة، بينها و بين هراة عشرة أيّام. معجم البلدان 3: 190.
[9] (طالقان: بلدتان: إحداهما بخراسان بين مرو الروذ و بلخ، و الاخرى كورة و بلدة بين قزوين و أبهر.معجم البلدان 4: 6.
[10] جبال الغور: بين هراة و غزنة، و يطلّق بفتح الغين على غور تهامة، و غور الأردنّ، معجم البلدان 4:216 218.
[11] هراة: مدينة في شمال غربيّ أفغانستان. المنجد في الاعلام: 727.
[12] بوسنج: من قرى ترمذ، و في« ط»: بوشنج: بليدة من نواحي هراة. معجم البلدان 1: 508.
[13] طبرستان: بلاد واسعة و مدن كثيرة مجاورة لجيلان و ديلمان، تسمّى اليوم مازندران. مراصد الاطّلاع 2: 878.
[14] قومس: كورة كبيرة في ذيل جبل طبرستان، قصبتها دامغان. معجم البلدان 4: 414.
[15] الرّقّة: تطلّق على عدّة مواضع فهي: مدينة في سورية، و مدينة من نواحي قوهستان، و بستان مقابل لدار الخلافة ببغداد بالجانب الغربيّ. معجم البلدان 3: 58، المنجد في الاعلام: 309.
[16] الرافقة: بلد متّصل البناء بالرّقّة. معجم البلدان 3: 15، و في« ع، م»: الرّافعة، و لعلّها تصحيف« الرائعة» موضع بمكّة، و منزل في طريق البصرة. إلى مكّة، معجم البلدان 3: 22.
[17] سلمية: بليدة في ناحية البريّة، من أعمال حماه، و بكسر الميم« سلمية» سهل في طرف اليمامة. مراصد الاطّلاع 2: 731.
[18] طبرية: مدينة على بحيرة طبرية، يجتازها نهر الأردنّ. المنجد في الاعلام: 434.
[19] يافا: من مدن فلسطين. معجم البلدان 5: 426.
[20] قبرس: جزيرة في بحر الرّوم ( البحر المتوسط). معجم البلدان 4: 305.
[21] بلبيس: مدينة بينها و بين فسطاط مصر عشرة فراسخ على طريق الشّام، و العامّة تقول« بلبيس» بكسر الباء الاولى و فتح الثّانية. معجم البلدان 1: 479.
[22] دمياط: مدينة قديمة في مصر، تقع على زاوية بين بحر الرّوم و نهر النّيل. معجم البلدان 2: 472.
[23] أسوان: مدينة كبيرة في آخر صعيد مصر، على شرق النّيل. معجم البلدان 1: 191 و في« ع، م»: سوان:موضع قرب بستان ابن عامر، و صقع من ديار بني سليم. معجم البلدان 3: 276.
[24] الفسطاط: أوّل مدينة أسسها المسلمون في مصر على الضّفّة الشّرقيّة للنيل. المنجد في الاعلام:528.
[25] القيروان: مدينة في تونس، و منطقة صحراوية في ليبيا، كثيرة الواحات، من مدنها بنغازي، و يرتفع فيها شمالا الجبل الأخضر. المنجد في الاعلام: 559.
[26] موقان: ولاية من أذربيجان. مراصد الاطّلاع 3: 1335.
[27] في« ع، م»: اليد، لعلّه تصحيف« أيّد» موضع في بلاد مزينة. معجم البلدان 1: 288.
[28] خلاط: بلدة عامرة مشهورة، و هي قصبة أرمينية الوسطى. معجم البلدان 2: 380.
[29] جابروان: مدينة بأذربيجان قرب تبريز. معجم البلدان 2: 90.
[30] النوا: بليدة من أعمال حوران، و قيل هي قصبتها، و تطلّق على قرية من قرى سمرقند. معجم البلدان 5: 306.
[31] سنجار: مدينة مشهورة في شمال العراق، بينها و بين الموصل ثلاثة أيّام. معجم البلدان 3: 262.
[32] قاليقلا: مدينة بإرمينية العظمى من نواحي خلاط. معجم البلدان 4: 299.
[33] سميساط: مدينة على شاطئ الفرات. معجم البلدان 3: 258.
[34] نصيبين: مدينة من بلاد الجزيرة على جادّة القوافل من الموصل إلى الشّام. معجم البلدان 5: 288.
[35] تلّ موزن: بلد في العراق بين رأس عين و سروج. معجم البلدان 2: 45.
[36] الرها: مدينة بالجزيرة فوق حرّان. مراصد الاطّلاع 2: 644. معجم البلدان 3: 106.
[37] حرّان: مدينة قديمة في بلاد ما بين النّهرين( العراق)، و حرّان أيضا: من قرى حلب، و تطلَق أيضا على قريتين بالبحرين، و على قرية بغوطة دمشق. معجم البلدان 2: 235، المنجد في الأعلام: 231.
[38] في« م، ط»: رجل.
[39] باغة: مدينة بالاندلس. معجم البلدان 1: 326.
[40] قابس: مدينة بين طرابلس و سفاقس، على ساحل بحر المغرب. معجم البلدان 4: 289.
[41] في« ع، م»: رجل.
[42] القلزم: أطلقه العرب على البحر الأحمر، و هو بالأصل اسم مدينة على ساحل بحر اليمن من جهة مصر. معجم البلدان 4: 387، المنجد في الأعلام: 555.
[43] القبّة: تطلّق على عدّة مواضع، فهي موضع بالبحرين، و قبّة الكوفة و هي الرّحبة بها، و قبّة جالينوس بمصر، و قبّة الرّحمة بالاسكندرية. معجم البلدان 4: 308.
[44] بدا: واد قرب أيلة، من ساحل البحر، و قيل: بوادي القرى، و قيل: بوادي عذرة قرب الشّام. معجم البلدان 1: 356.
[45] الجار: مدينة على ساحل بحر القلزم( البحر الأحمر) و تطلَق على عدّة مواضع اخرى، فهي فرضة لأهل المدينة ترفأ إليها السّفن، و هي جزيرة في البحر، و قرية من قرى اصبهان، و قرية بالبحرين، و جبل شرقيّ الموصل. معجم البلدان 2: 92.
[46] الرّبذة: من قرى المدينة. معجم البلدان 3: 24، و في« ط»: الرّيّ.
[47] خيوان: مخلاف باليمن و مدينة بها. معجم البلدان 2: 415، و في« ع، م»: الحيون، و لعلّها تصحيف( خيوق) بلد من نواحي خوارزم، أو تصحيف( حيزن) من مدن إرمينية قريبة من شيروان و تسمّى أيضا( حيزان). معجم البلدان 2: 331.
[48] كوثى ربى: قرية في العراق، بها مشهد إبراهيم الخليل( عليه السّلام). مراصد الاطّلاع 3: 1185.
[49] طهنة: قرية بالصّعيد شرقيّ النّيل. معجم البلدان 4: 52، و في« م، ط»: طهر.
[50] تيرم: موضع بالبادية. معجم البلدان 2: 66، و في« ط، م»: بيرم.
[51] إصطخر: بلدة بفارس. معجم البلدان 1: 211.
[52] مولتان: بلد من بلاد الهند. مراصد الاطّلاع 3: 1336، و في« ط، م»: الموليان.
[53] لديبل: مدينة مشهورة على ساحل بحر الهند. معجم البلدان 2: 495، و في« م»: الدبيل: تطلَق على عدّة مواضع، فيها موضع متاخم لاعراض اليمامة، و مدينة أرمينية تتاخم أَرَّان، و قرية من قرى الرملة. مراصد الاطّلاع 2: 513.
[54] عكبرا: بليدة من ناحية الدجيل، بينها و بين بغداد عشرة فراسخ. معجم البلدان 4: 142.
[55] حلوان: في عدّة مواضع، منها حلوان العراق، و قرية من قرى مصر، و بليدة بقوهستان بنيسابور. مراصد الاطّلاع 1: 418.
[56] عانة: مدينة على الفرات، غرب العراق.
[57] أنطاكية: مدينة واسعة من ثغور الشّام. معجم البلدان 1: 266.
[58] سرنديب: جزيرة كبيرة بأقصى بلاد الهند. معجم البلدان 3: 215.
[59] مندر: مدينة بأرض الخزر. معجم البلدان 3: 253.
[60] شلاهط: بحر عظيم فيه جزيرة سيلان. معجم البلدان 3: 357.
[61] سيراف: بلدة في إيران على الخليج. المنجد في الأعلام: 376.
[62] سردانية: جزيرة في بحر المغرب. معجم البلدان 3: 209.
[63] صقلية: بالسّين و الصّاد، جزيرة من جزائر بحر المغرب. معجم البلدان 3: 416.
[64] سرخس: و كذا بفتح الرّاء، مدينة قديمة من نواحي خراسان. معجم البلدان 3: 208.
[65] عدّتهم في الحديث ثلاثمائة و سبعة رجال، و في الحديث( 132) عدّة الرّجال بالأسماء ثلاثمائة، و عدّتهم بالأرقام المنصوص عليها قبل ذكر الأسماء ثلاثمائة و خمسة رجال على أن المتواتر بالرّوايات أن عدّتهم بعدّة أهل بدر، و لعلّ الوهم نشأ من الرّواة أو النّسّاخ، و الملاحظ أن بعض اسماء المدن المذكورة في هذا الحديث غير موجودة في الحديث( 132) و بالعكس، فتأمّل.
[66] . دلائل الإمامة، ص554.
[67] ر.ک. مجمع البیان ذیل آیه 18 سوره کهف.

BaharSound

www.baharsound.com, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo