< فهرست دروس

درس خارج فقه آیت الله شبیری

79/08/14

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع: تزويج در حال احرام

حکم تکليفی تزويج در حال احرام – روايات مسأله - بحث سندي درباره صحيحه زراره و داود بن سرحان.

 

خلاصه درس اين جلسه:

در اين جلسه، توضيح مفصلي در ادامه بحث سندي درباره صحيحه زراره و داود بن سرحان آورده و علت سه تحويل واقع در اين سند و كيفيت آنها را بيان نموده و سپس به ارزيابي 6 طريق واقع در سند پرداخته، بحث مبسوطي درباره مثني در سند انجام داده و وثاقت وي را نتيجه گرفته و نيز اتحاد اديم بياع الهروي با اديم بن الحرّ الجعفي توثيق شده در نجاشي را اثبات كرده و به طور كلي اتحاد عناوين مختلف اديم در اسناد كتب اربعه را ثابت مي‌كنيم، و سپس تك تك طرق شش گانه سند را ارزيابي كرده، صحيحه بودن 4 طريق و موثقه بودن 2 طريق ديگر را نتيجه مي‌گيريم.

 

تزویج در حال احرامحکم تکلیفی تزویج در حال احرامروایات مسأله

نکاتی پیرامون سند صحیحه زراره و داود بن سرحان[1]

كلام علماء درباره سند روايت

در جلسه قبل، از كشف اللثام ضعف روايت فوق را نقل كرديم و گفتيم كه مرحوم آقاي حكيم هم با نقل اين كلام و عدم نقد آن، اين اشكال را تقرير كرده‌اند.

با مراجعه به كتب قبلي، اولين كسي را كه ما بر خورد كرديم كه روايت فوق را تضعيف كرده، شهيد ثاني در مسالك است كه تنها به ضعف روايت اشاره كرده و وجه ضعف را بيان نكرده است[2] ، صاحب مدارك در نهايه المرام روايت را تضعيف كرده و وجه ضعف را هم ذكر كرده است[3] ، فيض كاشاني در مفاتيح، حكم به ضعف روايت نموده[4] ، البته خود به جهت اتفاق اصحاب به مضمون آن فتوا داده، و فرموده كه، كساني كه عمل مشهور را جابر ضعف سند مي‌دانند، بايد به اين روايت عمل كنند ولي سند روايت را ذاتاً ضعيف مي‌داند، درمرآة العقول، يكي از طرق روايت را حسن و طريق ديگر را مجهول دانسته است[5] .

حال ما وجه كلام علماء را ذكر كرده و قول صحيح درباره سند روايت را بيان خواهيم كرد.

اشاره به تحويل سند

در جلسه قبل گفتيم كه در سند روايت سه بار تحويل رخ داده است، صدر روايت به دو طريق به بزنطي مي‌رسد (يكي طريق سهل و ديگري طريق احمد بن محمد) و بزنطي نيز از سه طريق روايت را از امام صادق «عليه السلام» نقل مي‌كند، تحويل آغاز سند روشن است، و همينطور تحويل پايان سند، (روايت مستقيم بزنطي از عبدالله بن بكير) مرحوم آقاي خويي به اين دو تحويل توجه كرده‌اند[6] .

ولي تحويل ديگري در سند وجود دارد كه آن عطف "داود بن سرحان" بر "المثني عن زرارة بن اعين" مي‌باشد، يعني ابن ابي نصر بزنطي مستقيماً از داود بن سرحان نقل مي‌كند و بين آنها المثني واسطه نيست، اين تحويل، مخفي بوده و نديدم كسي متوجه آن شده باشد و مرحوم آقاي خويي هم متوجه اين امر نشده است[7] .

در جلسه پيش گفتيم كه دليل بر وقوع تحويل، اين است كه ابن ابي نصر فراوان از داود بن سرحان روايت مي‌كند بلكه راوي كتاب او است، و المثني در هيچ جايي از داود بن سرحان روايت نكرده است بر اين استدلال، اين نكته را مي‌افزاييم كه تمام روايات ابن ابي نصر از داود بن سرحان به طور مستقيم مي‌باشد و در هيج جاي روايت ديده نشده كه كسي (مثني يا غير مثني) بين اين دو واسطه شود.

بنابراين، در وقوع اين تحويل در سند، نمي‌توان ترديد كرد، لذا، سند روایت در اصل، شش سند بوده است كه تفصيل اين اسناد در جلسه پيش ذكر شد.

بررسي اعتبار طرق شش گانه روايت

در طرق شش گانه اين روايت، طريق شماره شش، صحيحه است و اشكال قابل توجهي در اين باره ديده نمي‌شود، احمد بن محمد ـ شيخ محمد بن يحيي ـ يا احمد بن محمد بن عيسي است (كه ظاهراً چنين است) و يا احمد بن محمد بن خالد، و هر دو از اجلاء و ثقات طائفه اماميه مي‌باشند.

اما ساير اين طرق، نياز به بحث دارند، عمده بحث در اين اسناد، در سه راوي است، راوي اول: سهل بن زياد، به عقيده ما او امامي ثقه است و ضعيف نيست، اكنون در اين جهت بحث نمي‌كنيم. راوي دوم: "المثني" راوي سوم: اديم بياع الهروي

صاحب مدارك درنهايه المرام مي‌گويد: «و في الرواية قصور من حيث السند باشتماله علي المثني و هو مشترك بين جماعة غير موثّقين»[8] .

در اين كه ايشان از طريق "عبد الله بن بكير عن اديم بياع الهروي" سخن نمي‌گويد، دو احتمال وجود دارد:

احتمال اول: ايشان به كيفيت صحيح تحويل سند توجه نكرده، گمان كرده كه روايت عبدالله بن بكير را نيز "المثني" نقل مي‌كند، بنا براين، طريق پنجم ـ مثلاً ـ بايد بدين شكل باشد: "محمد بن يعقوب عن محمد بن يحيي عن احمد بن محمد عن احمد بن محمد بن ابي نصر عن المثني عن عبدالله بن بكير عن اديم بياع الهروي عن ابي عبدالله «عليه السلام»

تحويل در داود بن سرحان نيز كه مورد توجه ايشان و غير ايشان نبوده، در نتيجه گمان شده كه در سه طريق ابن ابي نصر همگي "المثني" واقع است، و با اشتراك اين عنوان سند از اعتبار خارج مي‌شود.

احتمال دوم: در طريق عبدالله بن بكير، اديم بياع الهروي واقع است كه آن هم توثيق نشده است، بنابراين هر دو طريق روايت غير معتبر است.

سؤال: آيا نمي‌تواند اشكال طريق ابن بكير از جهت فطحي بودن خود او باشد، و كساني چون صاحب مدارك كه به روايت موثقه عمل نمي‌كنند، قهراً روايت را غير معتبر مي‌دانند.

جواب: اگر اشكال ايشان به عدم صحت مذهب ابن بكير بر مي‌گشت، مي‌بايست به آن تصريح مي‌كردند. از عدم تصريح معلوم مي‌شود كه اشكال در ناحيه ديگري است.

بهر حال درباره "المثني" و "اديم بياع الهروي" بايد سخن گفت.

 

تحقيق درباره «المثني» در سند

پيش از پرداختن به اين بحث، تذكر اين نكته مفيد است كه در زمان محقق اردبيلي و شاگردان آنها، همچون صاحب مدارك، هنوز كار جدي بر روي تمييز مشتركات صورت نگرفته بوده و قواعد تمييز كه بيشتر بر پايه راوي و مروي عنه[9] استوار است تبيين نشده بود[10] . لذا ايشان در اين گونه موارد، فراوان اشكال اشتراك راوي را طرح مي‌كنند كه چه بسا با مراجعه به اين قواعد، براحتي قابل حل شدن باشد.

در بحث ما نيز، با مراجعه به مشايخ احمد بن محمد بن ابي نصر در مي‌يابيم كه "المثني" در مشايخ وي مردّد بين المثني بن الوليد الحناط و المثني بن عبدالسلام مي‌باشد و راوي ديگري به نام المثني در مشايخ ابن ابي نصر ديده نمي‌شود، در روات زراره هم، تنها اين دو نفر به نام المثني وجود دارد[11] ، پس مراد از المثني، يكي از اين دو نفر هستند.

در رجال كشي هم اين مطلب ديده مي‌شود:

«قَالَ أَبُو النَّصْرِ (النضرظ) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ [العياشي]: قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ [ابن فضال]، سَلَّامٌ وَ الْمُثَنَّى بْنُ الْوَلِيدِ وَ الْمُثَنَّى بْنُ عَبْدِ السَّلَامِ كُلُّهُمْ حَنَّاطُونَ كُوفِيُّونَ لَا بَأْسَ بِهِمْ»[12] .

علي بن الحسن بن فضال خود از ائمه جرح و تعديل بوده و با اين كه فطحي مذهب است، كلام وي در رجال مورد قبول علماء مي‌باشد، از كلمه «لا باس به» وثاقت راوي استفاده مي‌شود، چه درباره كسي كه قطعاً جاعل است، يا معلوم نيست كه جاعل است يا نه، اين عبارت بكار نمي‌رود. البته از عبارت فوق، مرتبه بالاي وثاقت استفاده نمي‌شود، ولي در ظهور اين عبارت در اصل وثاقت راوي و اعتبار وي ترديد نمي‌توان كرد.

البته با توجه به فطحي بودن علي بن الحسن بن فضّال، قهراً از عبارت فوق صحت مذهب المثني بن الوليد و المثني بن عبدالسلام استفاده نمي‌شود.

ولي راه ديگري وجود دارد كه از آن صحت مذهب ايشان هم استفاده مي‌گردد، اين راه بر پايه اين مبناي ما استوار است كه بزنطي و ابن ابي عمير و صفوان كساني هستند كه «لا يروون و لا يرسلون الاّ عن ثقه» و مراد از وثاقت در اين عبارت، تنها صدق گفتاري نيست، بلكه مراد از ثقه، امامي، صدوق و ضابط مي‌باشد.[13]

بنا بر اين، در "المثني"، اشتراكي كه مانع از قبول روايت باشد وجود ندارد.

حال اگر كسي اين مبنا را نپذيرفت و دلالت عبارت "لا باس به" را بر توثيق هم تمام نداند، روايت را مي‌توان حسنه دانست، چه از عبارت فوق، مدح قابل توجه استفاده مي‌شود، از اين جهت مرحوم مجلسي در مرآت العقول يكي از طرق روايت را كه المثني در آن واقع است حسنه مي‌داند.

تحقيق درباره «اديم بياع الهروي»

«اديم بياع الهروي» در اسناد چندي واقع است ،و با اين عنوان توثيق نشده است، ولي به نظر مي‌رسد كه وي با اديم بن الحرّ الخزاعي يكي است، و اديم بن الحرّ الخزاعي هم همان اديم بن الحرّ الجعفي است كه نجاشي صريحاً او را توثيق كرده است.

حال نخست به اثبات اتحاد اديم بياع الهروي با اديم بن الحرّ الخزاعي مي‌پردازيم، اديم بن الحرّ الخزاعي در كتب اربعه تنها در اين روايت ديده مي‌شود:

«مُوسَى بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أُدَيْمِ بْنِ الْحُرِّ الْخُزَاعِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فُرِّقَ بَيْنَهُمَا وَ لَا يَتَعَاوَدَانِ أَبَداً»[14] .

در روايت مورد بحث ما نيز، در ضمن محرمات ابديه، شبيه همين مضمون را آورده كه يكي از اسناد آن چنين است:

«وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أُدَيْمٍ بَيَّاعِ الْهَرَوِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: ... وَ الْمُحْرِمُ إِذَا تَزَوَّجَ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ حَرَامٌ عَلَيْهِ لَمْ تَحِلَّ لَهُ أَبَداً»[15] .

با مقايسه اين دو روايت، ترديدي در اتحاد اديم بن الحرّ الخزاعي و اديم بياع الهروي باقي نمي‌ماند، زيرا احتمال وجود دو نفر به نام اديم كه نام بسيار غريبي است[16] ، كه هر دو از اصحاب الصادق «عليه السلام» بوده و عبد الله بن بكير هم از هر دو روايت كرده، و هر دو نيز يك روايت را در موضوع كاملاً خاص (حرمت ابد در تزويج محرم) نقل كرده باشند، اين احتمال بسيار مستبعد بوده در نتيجه اطمينان به وحدت آنها حاصل مي‌شود.

حال مي‌گوييم كه اديم بن الحر الجعفي ـ كه نجاشي آن را توثيق كرده ـ با اديم بن الحرّ الخزاعي يكي است، چه احتمال وجود دو نفر به نام اديم بن الحر در اسناد ما، با توجه به غرابت شديد اديم و الحرّ، احتمال عقلي محض است نه احتمال عقلائي.

اديم بن الحر الجعفي و اديم بن الحر الخثعمي كه شيخ طوسي وي را در اصحاب الصادق«عليه السلام» از رجال خود آورده هم متحد بوده و در يكي از دو لقب الجعفي و الخثعمي[17] كه در كتابت بسيار به هم شبيه مي‌باشند تصحيف رخ نموده است.

اديم بن الحرّ الخزاعي هم با عنوان اديم بن الحرّ كه در كشي ترجمه شده يكي است، كشي عنوان ما روي في اديم بن الحر ابي الحرّ الحذّاء را ذكر كرده و مي‌گويد:

«قَالَ نَصْرُ بْنُ الصَّبَّاحِ: أَبُو الْحُرِّ اسْمُهُ أُدَيْمُ بْنُ الْحُرِّ وَ هُوَ حَذَّاءٌ صَاحِبُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) [يروي نيفاً و اربعين حديثاً عن ابي عبد الله «عليه السلام»]»[18] .

به نظر مي‌رسد كه الحذّاء و الخزاعي كه در كتابت بسيار به هم شبيه مي‌باشند، يكي تصحيف ديگري مي‌باشد.

خلاصه به نظر مي‌رسد كه عناوين مختلف اديم دركتب رجال و اسناد ما همه از آن يك راوي است.

ابن حجر در لسان الميزان عبارتي دارد كه نتيجه بحث ما را تأييد مي‌كند، وي مي‌گويد: «اديم بن الحرّ الخثعمي بياع الهروي[19] روي عن جعفر الصادق، روي عنه حماد بن عثمان و ذكره الكشي في رجال الشيعة[20] ».

در نتيجه، طريق اديم بياع الهروي (طريق شماره پنج) معتبر است، و اين كه مرحوم مجلسي آن را مجهول و در نتيجه ضعيف دانسته ناشي از عدم توجه به اتحاد اديم بياع الهروي با اديم بن الحر الجعفي است كه نجاشي وي را توثيق كرده است، البته با توجه به فطحي بودن عبدالله بن بكير، روايت موثقه مي‌باشد.

اگر سهل بن زياد را هم ثقه بدانيم، سه طريق سهل بن زياد هم، همانند سه طريق احمد بن محمد خواهند بود.

خلاصه ارزيابي طرق شش گانه سند

الطريق الاول: صحيحة عندنا؛ لوثاقة سهل بن زياد عندنا، و كون المثني مردداً بين راويين ثقتين : هما المثني بن الوليد الحناط و المثني بن عبدالسلام.

الطريق الثاني: موثقة عندنا؛ لوثاقة سهل بن زياد عندنا، و كون عبدالله بن بكير فطحيا، و اتحاد اديم بياع الهروي مع اديم بن الحر الجعفي الموثق في رجال النجاشي.

الطريق الثالث: صحيحة عندنا؛ لوثاقة سهل بن زياد عندنا

الطريق الرابع: صحيحة؛ لكون المثني مردّداً بين ثقتين ـ كما مرّ .

الطريق الخامس: موثقة؛ لعبدالله بن بكير و اما اديم بياع الهروي فثقة ـ كما مرّ .

الطريق السادس: صحيحة، بلا كلام.

«والسلام»


[1] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌5، ص: 426‌؛ تهذيب الأحكام، ج‌7، ص: 305 - 306؛ الاستبصار فيما اختلف من الأخبار، ج‌3، ص: 185 - 186؛وسائل ابواب ما يحرم بالمصاهرة، باب31، ح1.
[2] مسالك الأفهام إلى تنقيح شرائع الإسلام، ج‌7، ص: 344‌.
[3] نهاية المرام في شرح مختصر شرائع الإسلام، ج‌1، ص: 172‌.
[4] مفاتيح الشرائع، ج‌2، ص: 248.
[5] مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج‌20، ص: 185.
[6] موسوعة الإمام الخوئي، ج‌32، ص: 244‌.
[7] ـ (توضيح بيشتر) از عبارت مرحوم آقاي خويي در اين بحث در كتاب نكاح معلوم مي‌گردد كه ايشان به تحويل سند توجه نداشته‌اند، چون ذيل روايت را مشتمل بر دو طريق دانسته‌اند (نه سه طريق) و صحت طريق نخست را هم به بحث اعتبار "المثني" مربوط ساخته‌اند كه معلوم مي‌شود كه المثني را هم راوي از داود بن سرحان گرفته‌اند، اين معنا در معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌8، ص: 110- 111 در ذكر روايت داود بن سرحان تكرار شده است، چه آدرس اين روايت (الكافي: ج5، ك2، ب82، ح1) را آورده مثني را راوي از داود بن سرحان اي ابي عبد الله «عليه السلام» دانسته‌اند از ترجمه احمد بن محمد بن ابي نصر در معجم رجال نيز همين معنا استفاده مي‌شود، چون آدرس فوق را براي روايت سهل بن زياد و احمد بن محمد از احمد بن محمد بن ابي نصر از داود بن سرحان ذكر نكرده‌اند (نگاه كنيد: معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌3، ص: 26 و 27)، ولي در ترجمه المثني كه در مجلدات اخير معجم رجال درج شده گويا متوجه حقيقت امر شده‌اند، چه در مشايخ المثني از داود بن سرحان ياد نكرده‌اند (معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌15، ص: 186‌)، و آدرس روايت را تنها به عنوان روايت احمد بن محمد بن ابي نصر از داود بن سرحان از زرارة بن اعين آورده‌اند (نگاه كنيد: و روى عن زرارة بن أعين، و روى عنه أحمد بن محمد بن أبي نصر. الكافي: ج5، ك 3، ب82، ح1. معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌15، ص: 391‌).
[8] نهاية المرام في شرح مختصر شرائع الإسلام، ج‌1، ص: 172.
[9] صاحب قاموس الرجال روش تمييز مشتركات با راوي ومروي عنه را ناتمام مي‌داند (قاموس الرجال ج1، ص17، الفصل الثاني عشر) ولي اشكال ايشان بدين روش، اشكال صحيحي نيست، چنانچه در جاي خود به تفصيل بيان كرده‌ايم.
[10] (توضيح بيشتر) البته در كلام شاگرد ديگر محقق اردبيلي يعني صاحب معالم بحثهاي ارزشمندي در زمينه تمييز مشتركات در لابلاي كتاب شريف منتقي الجمان ديده مي‌شود، ولي اين روش هنوز عموميت نيافته بوده است.
[11] (توضيح بيشتر) استاد ـ مد ظلّه ـ اسناد روايات اصحاب اجماع را از جميع كتب حديثي چاپي و نيز خطي در دسترس استخراج كرده‌اند و در مجموعه ارزشمند "اسناد اصحاب اجماع" كه 5 مجلد قطور را به خود اختصاص داده آنها را فهرست كرده، مشايخ و شاگردان آنها و موارد وقوع روايات ايشان را به تفصيل ذكر كرده‌اند بنا بر اين ادعاي انحصار مشايخ بزنطي و روات زراره به نام المثني در دو راوي بالا، با فحض بسيار كامل وگسترده صورت گرفته است و تنها با مراجعه به اسناد كتب اربعه از معجم رجال الحديث نمي‌باشد.
[12] رجال الكشي، ص: 338‌.
[13] ـ (توضيح بيشتر) استاد ـ مد ظلّه ـ به طور كلي، معناي "ثقه" را در كلام قدماء امامي مذهب چنين معنايي مي‌دانند، و در خصوص عبارت بالا نيز قرائن خاصي همراه اين عبارت وجود دارد كه اگر به طور كلي هم در مورد "ثقه" معناي فوق را نپذيريم، بايد درباره اين عبارت مراد از ثقه را امامي صدوق ضابط دانست.
[14] تهذيب الأحكام، ج‌5، ص: 329‌.
[15] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌5، ص: 426‌؛ تهذيب الأحكام، ج‌7، ص: 305 - 306؛ الاستبصار فيما اختلف من الأخبار، ج‌3، ص: 185 - 186؛وسائل ابواب ما يحرم بالمصاهرة، باب31، ح1.
[16] (توضيح بيشتر) نام اديم در كتب حديثي ما تنها درباره اين راوي ديده مي‌شود، در ساير كتب رجال هم اديم نام ديگري يافت نشد، تنها در لسان الميزان نام اديم بن عبدالله بن سعد الاشعري القمي ديده شده كه در آن نيز اديم مصحف آدم مي‌باشد.
[17] (توضيح بيشتر) ظاهراً لقب صحيح اين راوي الجعفي است، براي اينكه او دو برادر دارد، يكي به نام ايوب و ديگري به نام زكريا، ايوب كه به عنوان اخي اديم معروف است (با عنوان ایوب بن الحر اخی ادیم در: الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌2، ص: 519 و 520 و با عنوان ایوب اخی ادیم در: الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌4، ص: 303 و 427 و با عنوان أَيُّوبَ أَخِي أُدَيْمٍ بَيَّاعِ الْهَرَوِيِّ در: الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌5، ص: 78‌؛ در کتاب بصائر نیز چنین تعبیر شده است: «أُدَيْمٍ أَخِي أَيُّوب».‌ بصائر الدرجات في فضائل آل محمد صلى الله عليهم، ج‌1، ص: 291.) در رجال نجاشي (أيوب بن الحر الجعفي مولى، ثقة، روى عن أبي عبد الله عليه السلام ذكره أصحابنا في الرجال، يعرف بأخي أديم، له أصل، أخبرنا الحسين قال: حدثنا ابن حمزة قال: حدثنا ابن بطة، قال: حدثنا أحمد بن محمد بن خالد عن أبيه عن أيوب. رجال النجاشي - فهرست أسماء مصنفي الشيعة، ص: 103‌.)؛ با عنوان ايوب بن الحر الجعفي ترجمه شده و در ضمن گفته شده يعرف باخي اديم، در مشيخه فقيه (من لا يحضره الفقيه، ج‌4، ص: 518‌) نيز طريق صدوق به «ايوب بن الحر الجعفي الكوفي اخي اديم بن الحر» ذکر شده است.زكريا نيز در رجال نجاشي به عنوان زكريا بن الحر الجعفي، اخو اديم و ايوب ترجمه شده (رجال النجاشي - فهرست أسماء مصنفي الشيعة، ص: 174‌) و در فهرست طوسي هم ترجمه زكريا بن الحر الجعفي ديده مي‌شود (الفهرست (للشيخ الطوسي)، ص: 73).گفتني است كه در كافي و نیز در تهذیب- كه ظاهراً بر گرفته از كافي‌است- نام ايوب اخي اديم بياع الهروي ديده مي‌شود كه بر اتحاد اديم بن الحرّ الجعفي و اديم بياع الهروي تاكيد مي‌كند. (کافی الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌5، ص: 78‌ و تهذيب الأحكام، ج‌6، ص: 324).
[18] رجال الكشي، ص: 347‌. عبارة: يروي نيفا و أربعين حديثا عن أبي عبد اللّه عليه السلام، وردت عن بعض نسخ الكشي.
[19] ظاهراً ابن حجر، اين ترجمه را از اصل رجال كشي برگرفته است، در اين عنوان لقب الخثعمي كه در رجال شيح ديده مي شود، با بیاع الهروي كه در اسناد بكار رفته، با يكديگر جمع شده كه اتحاد آن دو را تاكيد مي كند.اطلاعات ذكر شده در اين ترجمه در رجال شيخ طوسي يا ساير كتب رجالي نيامده، بنابراين نمي‌تواند كلمه «الكشي» در عبارت ابن حجر مصّحف «الطوسي» ـ مثلاًـ باشد، بلكه بايد عبارت از اصل رجال كشي باشد.
[20] لسان الميزان ج1، ص512.

BaharSound

www.baharsound.ir, www.wikifeqh.ir, lib.eshia.ir

logo